واکاوی صلاحیت‌های حرفه‌ای مدیران مدارس؛ یافته‌های یک پژوهش ترکیبی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی (ترکیبی/ آمیخته)

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم تربیتی- دانشگاه تهران- تهران -ایران

2 دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی دانشگاه خوارزمی تهران -تهران- ایران

3 کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی دانشگاه تهران-تهران- ایران

چکیده

پژوهش حاضر با هدف مقایسۀ صلاحیت‌های حرفه‌ای مدیران مدارس متوسطۀ دولتی و غیردولتی شهرستان شهریار و ارائۀ راهکارهایی برای بهبود آن انجام شد. روش پژوهش، آمیخته و از نوع متوالی است. در بخش کیفی، پانزده نفر به‌عنوان مشارکت‌کننده و به‌صورت هدفمند انتخاب شدند. در بخش کمی، جامعۀ آماری، تمامی دبیران مدارس متوسطۀ شهرستان شهریار در سال تحصیلی 93- 94 بودند که 275 نفر به‌عنوان نمونه انتخاب شدند. برای نمونه‌گیری از روش نمونه‌گیری طبقه‌ای از نوع انتساب متناسب استفاده ‌شد. جهت گردآوری داده‌ها در بخش کیفی از مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته و برای بخش کمی از پرسش‌نامۀ محقق‌ساخته بهره برده شد. روایی بخش کیفی از نوع محتوایی و بخش کمی روایی محتوایی و سازه بود. پایایی پرسش‌نامه با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ 91/0 ارزیابی شد. یافته‌ها نشان داد که صلاحیت حرفه‌ای مدیران شامل مؤلفه‌های ویژگی‌های روان‌شناختی، مهارت‌ها (فنی، انسانی و ادراکی)، دانش و نگرش است. تحلیل ‌ها نشان داد که تفاوت معناداری (05/0P≥‌) بین میانگین‌های مدیران مدارس متوسطۀ دولتی و غیردولتی از نظر صلاحیت‌های حرفه‌ای وجود دارد. درخصوص راهکارهای ارتقای صلاحیت‌های حرفه‌ای مدیران دبیران شرکت‌کننده در پژوهش، دراختیارگذاشتن لوح های فشرده و جزوات آموزشی را مهم‌‌ترین راهکار توسعۀ شایستگی‌های مدیران مدارس دانستند.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Exploring the Professional Competencies of High School Principals: The Results of a Mixed Method Study

نویسندگان [English]

  • Javad Porkarim 1
  • Mohammad Farzaneh 2
  • Mitra Norozi 3
1 Assistant Professor Department of Educational Sciences University of Tehran- Tehran- Iran
2 PhD student in Educational Administration-   Khwarizmi University of Tehran- Tehran-Iran
3 Masters Education Administration- University of Tehran, Tehran- Iran
چکیده [English]

The present research aims in comparing professional competencies of principals in public and nonpublic high schools in Shahriar city and suggesting some solutions in order to improve them. Research method, depending on the type of data, is mixed method of successive; therefore,  quantitative and qualitative research methods are used in this research. In qualitative phase, fifteen educational experts were selected using purposeful sampling method. Research population in quantitative part includes all teachers of high schools in shahriar city in academic year of 1394-93 over 950 teachers, among which, 275 teachers were selected by Cochran formula. Stratified sampling with proportional allocation was used as sampling method. Semi structured interview for principals and researcher-made questionnaire were used for data collection. Validity type of qualitative part is content validity and expert opinion; furthermore, colleague reviewing and validity of quantitative part provide construct validity. Questionnaire reliability was measured as 0.913. Results showed that professional competencies of principals include psychological traits, skills (technical, humane and conceptual) knowledge and attitude. Analysis of quantitative data showed that status of public and nonpublic high schools managers was assessed as moderate and supposed average. Also findings show that significant difference (P≥0.05) doesn’t exist between these two groups on professional competencies. Providing teachers with training software and pamphlets is a suggested solution for improving principals’ professional competencies. 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Professional qualifications- Principals- secondary schools

ابطحی، سید حسین و عباسی، سعید. (1386). توانمندسازی کارکنان. تهران: مؤسسه تحقیقات و آموزش مدیریت.

 

انستیتو مدیریت پروژه. (2004). گزارش رسمی سازمان یونسکو. مجله راهبردهای آموزش. دانشگاه بقیه ا... اعظم. 180-164.

 

آهنچیان، محمدرضا و بابادی، امین. (1392). تهیه و اعتباریابی پرسشنامه ارزیابی عملکرد مدیران گروه‌های آموزشی دانشگاه. پژوهش‌های آموزش و یادگیری، 2(3)، 147-162.

 

جهانیان، رمضان. (1387). مدیریت آموزشی و آموزشگاهی. کرج: انتشارات سرافراز.

 

جهانیان، رمضان.(1389). صلاحیت‌های موردنیاز مدیریت آموزشی. تحقیقات مدیریت آموزشی، 1 (3)، 121-142.

 

حاتمی، حسین.(1383). طراحی یک مدل ارزشیابی عملکرد معلمان دوره ابتدایی. رساله دکتری مدیریت آموزشی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات.

 

خواجه‌ای، سعید. (1381). ارزشیابی صلاحیت‌ها و مهارت‌های حرفه‌ای مدیران مدارس ابتدایی جهت طراحی مدل مناسب مدیریت. فصلنامه تعلیم و تربیت. نشریه پژوهشکده تعلیم و تربیت، 18(1 و2)، 164-133.

 

ربیعی، محمد و صالحی، رضوان. (1385). مقایسه نرخ‌های آموزشی و کیفیت آموزش‌وپرورش نمونه‌های برتر مدارس دولتی و غیرانتفاعی استان چهارمحال و بختیاری. فصلنامه ﻧﻮﺁﻭﺭﯼ‌ﻫﺎﯼ ﺁﻣﻮﺯﺷﯽ، 6(19)، 140-109.

 

رنجبر، منصور؛ خائف‌الهی، احمد؛ دانایی‌فرد، حسن و فانی، علی‌اصغر. (1392). ارزیابی الگوی شایستگی‌های مدیران بخش سلامت: رویکرد مدل‌سازی معادلات ساختاری. مجله دانشگاه علوم پزشکی مازندران، 23(109)، 117-126.

 

زارعی‌متین، حسن؛ جندقی، غلام‌رضا و معینی، بشری.(1382). بررسی و مقایسه‌ی میزان یادگیری  سازمانی مدارس دولتی و غیرانتفاعی شهر قم در سال 81-82. فصلنامه فرهنگ مدیریت، 1(3)، 67-47.

 

سروندی، اکرم. (1390). ﺑﺭﺭﺳﯽ ﺻﻼﺣﻳﺕ حرفه‌ای ﻣﺩﻳﺭﺍﻥ ﺍﺯ ﺩﻳﺩﮔﺎﻩ ﻣﻌﻠﻣﺎﻥ و مدیران  ﻣﺩﺍﺭﺱ ﺍﺑﺗﺩﺍﻳﯽ آموزش‌وپرورش ﺷﻬﺭﺳﺗﺎﻥ ﭘﺎﮐﺩﺷﺕ. پایان‌نامه کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی، ﺩﺍﻧﺷﮑﺩﻩ ﺭﻭﺍﻧﺷﻧﺎﺳﯽ ﻭ ﻋﻠﻭﻡ ﺍﺟﺗﻣﺎﻋﯽ، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکز.

 

ﺳﻨﺠﺮﯼ، ﭘﺮﻭﯾﻦ؛ ﺳﻠﯿﻤﯽ، ﻗﺮﺑﺎﻥ ﻋﻠﯽ و ﺍﺣﻤﺪﯼ، ﺳﯿﺪ ﺍﺣﻤﺪ. (1385). مقایسه کیفیت آموزشی و پرورشی دبیرستان‌های غیرانتفاعی با دبیرستان‌های دولتی شهر اصفهان در سال تحصیلی 83-84.  مجله ﭘﮋﻭﻫﺶ ﺩﺭ ﺑﺮﻧﺎﻣﻪ‌ﺭﯾﺰﯼ ﺩﺭﺳﯽ، 20(10 و 11)، 147-166.

 

سهندی طرق، سکینه. (1388). بررسی شایستگی‌های حرفه‌ای از دیدگاه مدیران و معلمان و کارشناسان دوره‌های آموزشی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد. دانشگاه آزاد واحد تهران مرکزی.

 

ﻋﺒﺎﺩﯼ، ﻏﻼﻣﺤﺴﯿﻦ و ﻗﺎﯾﻤﯽ، ﻧﺎﺻﺮ. (1385). ساخت و اعتبار یابی مقیاس سنجش مهارت‌های حرفه‌ای مدیران دوره متوسطه استان خوزستان. مجله پژوهش در برنامه‌ریزی درسی، 9(۹)، 26-1.

 

عباسی، فرهاد(1392). تشخیص صلاحیت‌های سازنده حرفه‌ای مدیران مدارس ابتدایی آموزش‌وپرورش ناحیه دو شهرری ۹۲-۹۱. پایان‌نامه کارشناسی ارشد،دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اسلامشهر.

 

عبدالهی، بیژن؛ دادجوی توکلی، عطیه و یوسلیانی، غلامعلی. (1393) شناسایی و اعتبار سنجی شایستگی‌های حرفه‌ای معلمان اثربخش.فصلنامه نوآوری‌های آموزشی، 13(49)،  48-25.

 

علیزاده تبریزی، آنا. (1388). بررسی صلاحیت‌های حرفه‌ای مدیران مراکز پیش‌دبستانی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد واحد تهران مرکز.

 

فقهی فرهمند، ناصر. (1381). مدیریت پویای سازمان. تبریز:  نشر فروزش.

 

قاسمی پویا، اقبال. (1380). مشارکت‌های مردمی در آموزش‌وپرورش. تهران: پژوهشکده تعلیم و تربیت.

 

قورچیان، نادرعلی و محمودی، امیرحسین. (1383). تدوین استانداردهای عملکرد مدیران آموزشی دوره راهنمایی و ارایه الگوی مناسب. فصلنامه نوآوری‌های آموزشی، 8(3)، 134-107.

 

کریمی، فریبا و نیکنامی، مصطفی. (1388). صلاحیت‌های حرفه‌ای معلمان، آموزش عمومی و چارچوب ادراکی مناسب.دانش و پژوهش در علوم تربیتی-برنامه‌ریزی درسی، 23، 1-22.

 

کفاش، حمیدرضا. (1376). مقایسه وضعیت آموزش‌وپرورش مدارس غیرانتفاعی و مدارس دولتی شهر تهران. شورای تحقیقات آموزش‌وپرورش استان تهران.

 

گل‌پرور، محسن. (1382). بررسی نگرش افراد جامعه نسبت به مدارس غیرانتفاعی در شهر اصفهان. شورای تحقیقات سازمان آموزش ‌و پرورش استان اصفهان.

 

لبادی، زهرا و آقاعلی‌خانی، الهام.(1391). عوامل مؤثر بر شایستگی و صلاحیت‌ مدیران مدارس راهنمایی و متوسطه شهرستان ملارد. فصلنامه علوم رفتاری، 4(12)، 117-91.

 

ملکی، حسن. (1384). صلاحیت‌های حرفه معلمی. تهران: انتشارات مدرسه.

 

موسوی، سید محمد. (1389). مقایسه‌ی انگیزش موفقیت‌طلبی و قدرت‌طلبی در بین مدیران مدارس غیرانتفاعی و دولتی مقطع متوسطه شهر اهواز.مجله علوم تربیتی، 17(3 و4): 142-129.

 

موسی‌خانی، مرتضی؛ حمیدی، ناصر و نجفی، زهرا. (1389). اولویت‌بندی عوامل مؤثر بر عملکرد مدیران آموزش‌وپرورش با استفاده از فنون  تصمیم‌گیری چندگانه (تجزیه‌وتحلیل سلسله مراتبی و تخصیص خطی بردار). فصلنامه نوآوری‌های آموزشی، 9(24)، 156-127.

 

میرسپاسی، ناصر. (1390). مدیریت استراتژیک منابع انسانی و روابط کار. تهران: انتشارات میر.

 

میرکمالی، سید محمد. (1389 ). رهبری و مدیریت آموزشی. تهران: نشر یسطرون.

 

ﻭﺍﻋﻈﯽ، ﻣﻈﻔﺮ ﺍﻟﺪﯾﻦ؛ ﺣﺴﯿﻨﯽ، ﺳﯿﺪ ﺭﺳﻮﻝ و ﻣﻮﺳﻮﯼ، ﻣﻬﺪی. (1387). تعیین رابطه نظرات مدیران درباره محتوای دوره‌های آموزش ضمن خدمت و مهارت‌های حرفه‌ای آنان در دبیرستان‌های پسرانه شهرستان کرمانشاه. مجله روانشناسی و علوم‌تربیتی دانشگاه تهران، 38(4)، 145-123.

 

هوشیار، وجیهه؛ رحیم‌نیا، فریبرز و اکرامی، حمید. (1394). ارائه مدل شایستگی مدیران مدارس متوسطه (موردمطالعه: مدارس متوسطه ناحیه 4 مشهد). کنفرانس بین‌المللی روانشناسی و علوم‌تربیتی، موسسه عالی علوم و فناوری خوارزمی. شیراز.

 

Ahadzie, D. K., Proverbs, D. G., Olomolaiye, P.O., & Ankrah, N. A. (2009). Competencies required by project managers for housing construction in Ghana: Implications for CPD agenda. Engineering, Construction and Architectural Management, 16(4), 353-375.

 

Bissett, R. L. (2009). An Assessment of the Research Chefs Associations Core Competencies for Practicing Culinologists. Dissertation for degree Master of Science, The College of Health and Human Services of Ohio University.

 

Bitterova, M., Haskova, A., & Pisonova, M. (2014). School Leaders Competencies in Management Area. Procedia-Social and Behavioral Sciences,149, 114-118.

 

Blanchard, B. W. (2005). Top ten competencies for professional emergency management. Emmitsburg, Maryland, USA: Department of Homeland Security-Federal Emergency Management Agency.

 

Boyatzis, R. E. (2009). Competencies as a behavioral approach to emotional intelligence. Journal of Management Development28(9), 749-770.

 

Byham, ‌ M. (2002). Competency based human resource system. Dev dimens journal, 12(4), 11-46.

 

Dessler, G. A. (2009). Framework for Human Resources Management. Upper Saddle River, New York: Prentice-Hall.

 

Dubois, D. D., & Rothwell, W. J. (2004). Competency-based human resource management. Nicholas Brealey Publishing.

 

Dubois, D., & Rothwell, W. J. (2004). Competency-Based Human Resource Management: Discover a New System for Unleashing the Productive Power of Exemplary Performers. Nicholas Brealey Publishing. ‏

 

Erasmus, B., Loedolff, V. P, & Hammann, F. (2010). Competencies for human resource development practitioners. The International businesses &economics research journal, 9(8), 113-126.

 

Ekuri, E, E., Egbai, J. M., & Ita, C. I. (2011). Teacher factors and perceived assessment practices needs of social studies teachers in Cross River State, Nigeria. Educational Assessment, Evaluation and Accountability, 23 (4), 307-319.

 

Hong, J. C., Jeou S. H., Chan, L, L. & Lih, J. C. L. (2008). Competency disparity between pre-service teacher education and in-service teaching requirements in Taiwan. International Journal of Educational Development, 28(1), 88-97.

 

Horton, S. (2002). Competency management in the public sector. International Institute of Administrative Sciences Monographs.

 

Huntly, H. (2008). Teachers’ Work: Beginning Teachers’ Conceptions of Competence. The Australian Educational Researcher, 35 (1), 125-145.

 

Koster, B., Brekelmans, M., Korthagen, F., & Wubbels, T. (2005). Quality requirements for Teacher Educators. Teaching and Teacher Education, 21 (2), 157-176. ‏

 

Lassibilie, G., Pengtana, J. (2003). Student Learning in public and private primary schools in Madagascar. Economic Development and cultural change, 51, 699-717.

 

Martin, A., Mactaggart, D., & Bowden, J. (2006). The barriers to the recruitment and retention of supervisors/managers in the Scottish tourism industry. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 18(5), 380-383.

 

PMBOK. Guide, A. (2001). Project management body of knowledge (Pmbok® Guide). In Project Management Institute.

 

Richter, M. M., Lewis, T. J., & Hagar, J. (2011). The relationship between principal leadership skills and school-wide positive behavior support: An exploratory study. Journal of Positive Behavior Interventions, 12(5), 115-122.

 

Samer, K. T. (2007). Competency Based Human Resource Management Program. MEIRC Consultant and Training Company.

 

Vila, L. E., Perez, P. J., & Coll-Serrano, V. (2014). Innovation at The Workplace: Do Professional Competencies Matter? Journal of Business Research, 67 (5), 752-757.

 

Young, M., & Dulewicz, V. (2009). A study into leadership and management competencies predicting superior performance in the British Royal Navy. Journal of Management Development, 28(9), 794-820.