اولویت‌بندی نیازهای آموزشی مهارت های مدیریتی مدیران مدارس تبریز

نوع مقاله: علمی-پژوهشی (کمی)

نویسندگان

1 دانشیار علوم تربیتی، دانشگاه شهیدمدنی، تبریز، ایران.

2 دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی، دانشگاه ارومیه، ارومیه، ایران.

3 دانشیار گروه علوم تربیتی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تبریز، تبریز، ایران

چکیده

در این پژوهش از روش توصیفی-پیمایشی استفاده شد و حجم نمونه به تعداد 95 نفر با روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای نسبتی از 112 نفر جامعه آماری مدیران انتخاب شد. ابزار جمع‎آوری اطلاعات پرسشنامه‌ محقق ساخته در مقیاس پنج‌ درجه‌ای لیکرت بود و داده­ها پس از جمع‌آوری به‌وسیله نرم‌افزار  SPSSویرایش 16 تجزیه‌وتحلیل و از آمار توصیفی و آزمون آماری ANOVA و t مستقل استفاده شد. نتایج نشان داد که مدیران در هر یک از مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی نیاز به آموزش دارند. اولویت اول در نیاز آموزشی مهارت‌های فنی و پایین‌ترین اولویت مهارت انسانی بود. بین میانگین نیاز به مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی در رشته تحصیلی مختلف  مدیران، تفاوت معنی‌داری وجود دارد. در میانگین نیاز به مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی در مدرک تحصیلی لیسانس و فوق‌لیسانس، در مقاطع تحصیلی ابتدائی و متوسطه اول و سوابق خدمت مختلف تفاوت معنی‌داری وجود ندارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Prioritizing Educational Needs of Management Skills of Principals of Tabriz City

نویسندگان [English]

  • Taghi Zavvar 1
  • Alireza Malekpour 2
  • Sadegh Maleki avarsin 3
1 Associate Professor of Educational Sciences, Shahid Madani University of Tabriz, Iran.
2 PhD student in Educational Management, Urmia University,Urmia, Iran.
3 Associate Professor, Department of Educational Sciences, Islamic Azad University, Tabriz Branch, Tabriz, Iran
چکیده [English]

The purpose of this study was determine priority of training needs (technical, human and conceptual ) and effective factors on it (technical, human and conceptual ) in the primary and secondary school managers in the region of 4 in Tabriz city. This study was descriptive and surveying. The population size of 112 school managers , 95 samples obtained using Cochran equation using random stratified proportional sampling method. For assessment of training needs , Management skills , an questionnaire based on a five - point Likert scale was developed. After collection of questionnaire, data were analyzed using SPSS 16 software, descriptive statistics , ANOVA, Independent Samples test and ANOVA were used to analysis of data.
Result sowed school managers in all skills of technical, human and conceptual need to education . Technical skills were first priority and human skills were the last. Skills of technical, human and conceptual in different Educational field were a significant (P<0/05). Skills of technical, human and conceptual among educational degree, years of employment different educational level were not significant correlation (P>0/05) . Key words: Management skills, Training needs assessment, School managers Key words: Management skills, Training needs assessment, School managers Key words: Management skills, Training needs assessment, School managers

کلیدواژه‌ها [English]

  • Key words: Management skills
  • Training needs assessment
  • School Managers

مقدمه

مدیران مسئولیت تصمیم‌گیری آگاهانه، برنامه‌ریزی، سازمان‌دهی، هدایت و کنترل منابع برای رسیدن به هدف‎های سازمان را به عهده‌دارند و مدیریت فرایند هماهنگی و مدیریت منابع به شیوه کارآمد و مؤثر است. مدیریت، رسیدگی و کنترل منابع سازمان برای دستیابی به برونداد مطلوب است(Mathur, 2005). بر اساس تغییرات و تحولات کنونی در جوامع بشری، مدیران در صورتی می‌توانند به وظایف خطیر خود بپردازند و سازمان را به اهدافشان برسانند که شرایط، موقعیت و بستر مناسبی برای فعالیت داشته باشند. صلاحیت مدیران از نظر مهارت‎های مدیریتی، یکی از مهم‎ترین عوامل استمرار موفقیت در هر سازمان است. اثربخشی و کارایی مدیران مستلزم داشتن مهارت‎های مدیریتی است و نقصان هر یک از مهارت‎ها شانس موفقیت مدیر و در نهایت، شانس موفقیت سازمان به عنوان یک کل کاهش می‎دهد. هر یک از مهارت‎ها جهت انجام وظایف مدیریت اهمیت دارند(Nikaein, Taabodi & Vareth, 2016). رابرت کاتز مهارتهای مورد نیاز مدیران را به فنی، انسانی و ادراکی طبقه‎بندی کرده است. مهارت به توانایی‎های قابل پرورش شخص که در عملکرد و ایفای وظایف منعکس می‎شود، اشاره می‎کند. مهارت فنی[1]، یعنی دانایی و توانایی در انجام دادن وظایف خاص که لازمه آن ورزیدگی در کاربرد فنون و ابزار ویژه، و شایستگی عملی در رفتار و فعالیت است. مهارت انسانی[2]، یعنی داشتن توانایی و قدرت تشخیص در زمینه ایجاد محیط تفاهم و همکاری و انجام دادن کار به وسیله دیگران، فعالیت موثر به عنوان عضو گروه، درک انگیزه‎های افراد و تاثیر‎گذاری بر رفتار آنان است. مهارت ادراکی[3]، یعنی توانایی ذهنی برای درک و تجزیه و تحلیل پیچیدگی‎های سازمان و فهم همه عناصر و اجزای تشکیل دهنده کار و فعالیت سازمانی به صورت یک کل واحد است(Alagheh Band, 2017).  به زعم اذرا و گامان مدیران مدارس باید مسائل مدرسه را حل کنند، اما آن‌ها با کمبود آموزش و کارکنان آموزش ندیده مواجه هستند (Hussain, & Zamair, 2011). درحالی‌که کارایی و اثربخشی مدارس شدیداً تحت تأثیر توانائی‌ها، عملکرد و کارایی مدیر و وابسته به دانش، تخصص و تجربه اوست و این دانش و مهارت از طریق آموزش‌های قبل از خدمت، حین استخدام تأمین و به‌روزرسانی می‌شود که در این میان اهمیت آموزش‌های ضمن خدمت به دلیل به هنگام بودن و در راستای ارتقاء سطح دانش و توانایی‌های مدیران غیرقابل‌انکار بوده و به‌عنوان یکی از متداول‌ترین و قابل‌قبول‌ترین روش‌های توسعه و ارتقاء دانش و تخصص مدیران تلقی می‌شود.

توجه به آموزش و بهسازی نیروی انسانی از جایگاه و اهمیت ویژه‌ای برخوردار است (Aydi, & Naveh Ebrahim, 2011). علی‌رغم افزایش سرمایه‌گذاری و توجه روزافزون به این حوزه نسبت به برنامه‌های آموزشی و بهسازی منابع انسانی، نوعی تردید و دودلی در میان سرمایه‌گذاران سازمان‌ها در خصوص اثربخشی برنامه‌های آموزشی و نیز تمایل آن‌ها برای افزایش سرمایه‌گذاری‌های آموزشی را نشان می‌دهد (Frances & Roland Bee, 2003). به نظر می‌رسد یکی از عوامل اصلی ناکارآمدی آموزش‌های ضمن خدمت، عدم اتخاذ رویکرد سامانمند و بی‌توجهی یا کم‌توجهی نسبت به هریک از گام‌های فرایند آموزشی، یعنی نیازسنجی، برنامه ریزی، اجرا و ارزشیابی است. در این راستا، یکی از روش‌هایی که می‌تواند آموزش را اثربخش سازد، ارائه برنامه مبتنی بر نیازسنجی است. امروزه این نیازها هستند که برنامه‌ها را جهت داده و راهبردی می‌نمایند. به تعبیری، امروزه آموزش‌ها مبتنی بر نیازها هستند (Hobbi et al, 2010). نیازسنجی آموزشی اساس فعالیت‎های آموزشی می‌باشد. شناسایی نیازهای آموزشی روشی برای هماهنگ کردن مهارت‎های پایه کارمندان با الزامات سازمان می‌باشد (Bhattacharyya, 2010).

امروزه گرایش به نیازسنجی و فعالیت‌های مربوط به تحلیل و تعیین نیازهای آموزشی جایگاه والای علمی و قانونی در همه‌ی سازمان‌ها به دست آورده است؛ چنانکه بر اساس پیمایش "فدراسیون بین‌المللی سازمان‌های آموزش توسعه" نیازسنجی یکی از ده موضوع اساسی 35 کشور بوده است، همین‌طور پیمایش دیگری که توسط "انجمن آموزش و توسعه" انجام‌گرفته است، نشان می‌دهد که گرایش به نیازسنجی آموزشی از برنامه‌های اساسی سازمان‌ها است (Fathi Vajargah, Khorasani & Hasanzadeh, 2013). لازمه انجام نیازسنجی آگاهی از مفهوم آن و نیز مراحل و روش‌های آن است. نیاز آموزشی به شکاف بین عملکرد واقعی و عملکرد موردنظر و یا تفاوت بین توانایی‌های فعلی و الزامات شغلی که می‌تواند توسط آموزش بسته شود، گفته می‌شود، طبقه‌بندی‌های مختلفی از نیازهای آموزشی وجود دارد که متداول‌ترین آن تقسیم‌بندی آن‌ها به دودسته: نیازهای آموزشی سازمان و نیازهای آموزشی کارکنان فردی است (McConnell, 2004). نیازسنجی (تعیین نیازهای) آموزشی عبارت است از «شناسایی نیازها (فاصله میان "آنچه هست" و "آنچه باید باشد") و درجه‌بندی آن‌ها به ترتیب اولویت و انتخاب نیازهایی که باید کاهش‌یافته یا حذف شود. به عبارتی نیازسنجی به یک فرایند یا جریان اشاره دارد که نتیجه آن عبارت است از مجموعه‌ای از نیازها که بر اساس اولویت تنظیم‌شده‌اند و باید برای کاهش یا برطرف کردن آن اقدامات اساسی صورت پذیرد (Abbaszadegan & Torkzadeh, 2000). به عبارتی نیازسنجی آموزشی فرایند جمع‌آوری اطلاعات در مورد نیازهای آموزشی دریافت شده و عملی می‌باشد که پس از شناسایی به‌وسیله آموزش رفع می‌گردد(Barbazette, 2006). مقصد نیازسنجی آموزشی عبارت است از شناخت دانش و مهارت‌هایی که افراد واجد آن نمی‌باشند و برای آنکه شغل خود را به نحو مطلوبی انجام دهند، پرورش آن ضروری است (Tada, 2004). مطالعه‎ای در تانزانیا نشان داد که اغلب مدارس متوسطه به‌طور غیر مؤثری مدیریت می‎گردند که ناشی از کمبود مهارت‌های مدیریتی مدیران مدارس می‎باشد که منجر به عملکرد ضعیف تحصیلی دانش آموزان می‌گردد (Mirunde, 2015).

برای انجام نیازسنجی الگوهای مختلفی طراحی‌شده است که ازجمله می‌توان به الگوی نیازسنجی کافمن و هرمن، الگوی ترند، الگوی هوستون، الگوی نیازسنجی اتحادیه نظام آموزشی، الگوی نیازسنجی در سطح مدارس متوسطه، الگوی کلاین، الگوی تحلیل وظیفه، الگوی پیشنهادی وودال و وینستنتلی، ماتریس­های مهارت، الگوی پیشنهادی شورای همکاری گمرکی اشاره کرد (Fathi Vajargah, 2013). مک کیلپ مراحل مشترک الگوی نیازسنجی که در اکثر الگوها وجود دارد را بیان می‌کند که شامل مراحل زیر است: شناسایی کاربران و استفاده‌کنندگان از فرایند نیازسنجی، شناسایی و توصیف جامعه موردنظر و محیط آن‌ها برای فرایند نیازسنجی، انتخاب روش نمونه‌گیری نوع و اندازه حجم نمونه، گزینش و انتخاب الگوی نیازسنجی برای استفاده و به‌کارگیری، انجام نمونه‌گیری، اجرای روش‌های موردنظر در نیازسنجی، تلفیق اطلاعات حاصل از منابع اطلاعاتی، اولویت‌بندی، تجزیه‌وتحلیل نتایج حاصل از نیازسنجی، اعلام نتایج حاصل از فرایند نیازسنجی به تصمیم‌گیرندگان، کاربران و سایر مخاطبان که نتایج به آن‌ها مربوط می‌شود (Fathi Vajargah, 2013).

پژوهش‌هایی متفاوتی در زمینه نیازسنجی آموزشی مدیران انجام‌شده است که در ذیل به چند مورد از این پژوهش‌ها اشاره می‌شود:

در پژوهشی Koohi et al (2014) در بررسی نیازهای آموزشی مدیران مدارس متوسطه شهرستان‌های استان تهران بر اساس مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی به این نتیجه رسیدند که مهارت فنی، انسانی و ادراکی مدیران مورد مطالعه به‌طور معنی‌داری در حد متوسط قرار دارد و بین مدیران زن و مرد در مورد نیاز آموزشی مهارت انسانی و ادراکی تفاوت معناداری وجود دارد و بین مدیران زن و مرد در مورد نیاز آموزشی مهارت فنی تفاوت معناداری مشاهده نشد.  پژوهش Afshari, Honari& Ghafouri (2010)  با عنوان بررسی مهارت‌های سه‌گانه مدیریتی (فنی، ادراکی، انسانی) مدیران ادارات تربیت‌بدنی دانشگاه‌های سراسر کشور نشان داد که بین مهارت‌های سه‌گانه مدیریت ادارات تربیت‌بدنی تفاوت معناداری وجود دارد، اولویت این مهارت‌ها برای مدیران به تربیت شامل مهارت‌های انسانی، ادراکی، فنی است و اهمیت مهارت‌های انسانی در تمام رده‌های مدیریتی در سلسله‌مراتب مدیریت در هر سازمانی جزء لاینفک انجام وظایف مدیریتی محسوب می‌شود. همچنین Bahmani (2009)   در تحقیقی با عنوان بررسی رابطه بین مهارت‌های مدیریتی و اثربخشی آنان از دیدگاه معلمان شهرستان سراب نشان داد که بین مهارت‎های فنی، انسانی و اداراکی مدیران و اثربخشی آن‌ها رابطه معنی‌داری وجود دارد. در پژوهشی Ahmadi & Dostmohamadlo (2010) با عنوان «بررسی رابطه‌ی بین مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی مدیران با میزان اثربخشی» به این نتیجه رسیدند که بین مهارت فنی مدیران و اثربخشی سازمان رابطه‌ای معنادار وجود دارد و با افزایش میزان مهارت‌های انسانی مدیران، اثربخشی سازمان نیز افزایش می‌یابد و با افزایش میزان مهارت‌های ادراکی مدیران، اثربخشی سازمان افزایش می‌یابد. بین میزان ادراک مدیران و معلمان از مهارت‌های سه‌گانه مدیریتی، تفاوتی معنادار وجود ندارد. طی مطالعه‌ای Samini & Samaniyan (2005) تحت عنوان نیازسنجی آموزشی مهارت‌های مدیران ستادی و اجرایی استان گلستان به این نتیجه رسیدند که مدیران در مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی تا حد زیادی به آموزش نیاز دارد.

 پژوهش Hussain & Zamair (2011) نشان داد که مدیران مدارس نیاز به آموزش در سطوح مختلف مدیریتی، شامل مدیریت مالی، مدیریت آکادمیک، مدیریت اداری، مدیریت منابع انسانی و مدیریت عمومی دارند. مقایسه نیازهای آموزشی بین مردان و زنان نشان داد که مردان نیازهای آموزشی زیادی نسبت به زنان در سطوح مختلف مدیریتی دارند. نیاز مداوم به به‌روزرسانی اطلاعات در عصر تغیر و تحول لزوم تکرار و اهمیت پژوهش‌های نیازسنجی را بیش از بیش نمایان می‌سازد. با توجه به این امر این مطالعه باهدف نیازسنجی و نیز اولویت‌بندی نیازهای آموزشی مهارت‌های مدیریتی مدیران مدارس ابتدایی و متوسطه ناحیه 4 تبریز و بررسی ارتباط رشته و مقطع تحصیلی یا آن انجام‌شده است.

 

روش‌شناسی تحقیق

 پژوهش حاضر، از نوع تحقیقات کاربردی بوده و به روش توصیفی – پیمایشی انجام گرفته است. جامعه آماری پژوهش شامل کلیه مدیران ابتدایی و متوسطه ناحیه 4 تبریز بوده است که از 112 نفر جامعه آماری با استفاده از فرمول کوکران 95 نفر به‌عنوان نمونه مشخص و به روش نمونه‌گیری تصادفی طبقه‌ای نسبتی انتخاب شدند. با توجه به اینکه جامعه آماری نسبتاً بزرگ است آن را به دو طبقه ابتدایی و متوسطه که هرکدام نیز به دو طبقه مرد و زن تقسیم کرده و حجم نمونه به نسبت جمعیت طبقه‌ها تعیین شد و با استفاده از روش نمونه‌گیری تصادفی از بین هر یک از مدیران، نمونه مورد نظر انتخاب شد. ابزارهای گردآوری اطلاعات پرسشنامه محقق ساخته در مقیاس پنج‌درجه‌ای لیکرت بود که بر اساس نظریه کاتز طراحی گردید. به نظر کاتز، مهارت توانایی‌هایی را نشان می‌دهد که قابل توسعه بوده و خود را در عملکرد نشان می‌دهند و به بندرت به‌صورت بالقوه است و لازمه مدیریت اثربخش را دارا بودن مهارت‌های سه‌گانه ادراکی، انسانی و فنی می‌داند؛ که هرکدام می‌توانند به‌طور مجزا پیشرفت کنند(Afshari, Honari & Ghafouri, 2010).

 در تحلیل یافته‎های پژوهش و آزمون‎های آماری در هر یک از مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی از میانگین استفاده‌شده است. به این صورت که میانگین هر یک از مهارت‌های سه‌گانه به‌صورت مجزا محاسبه و با در نظر گرفتن نقطه برش 5/2، نیاز یا عدم نیاز به آموزش مشخص شد. با توجه به درجه­بندی طیف لیکرت که بیشترین نمره به کمترین نیاز: خیلی زیاد 1 زیاد 2 کم 3 خیلی کم 4 داده شد، میانگین بالاتر از 5/2 به‌منزله عدم نیاز به آموزش و کمتر از آن به‌منزله نیاز به آموزش می‌باشد. به‌منظور تعیین پایایی پرسشنامه از آلفای کرونباخ استفاده گردید که برابر با 93/0 به دست آمد. در بررسی روایی صوری و محتوایی، پرسشنامه تهیه شده قبل از اجرا در اختیار چند نفر از محققین و افراد متخصص قرار داده شد و قبل از اجرا بر اساس نظر انها اصلاحات لازم انجام گردید.

یافته‌های پژوهش

پیش از ارائه نتایج حاصل از پژوهش، آماره‌های توصیفی حاصل از ویژگی­های جمعیت شناختی مورد بررسی قرارگرفته که نتایج آن در زیر ارائه‌شده است.

 جدول 1: توزیع درصدی افراد نمونه برحسب جنسیت، مدرک و مقطع تحصیلی

مقطع

مرد

زن

لیسانس

فوق‌لیسانس

ابتدایی

 4/75

 6/24

 10/49

 35/5

متوسطه

 49

51

10/49

35/5

   طبق جدول (1) مدیران مرد ابتدایی با 4/75 درصد، تعداد بیشتری را به خود اختصاص داده‌اند و مدیران زن ابتدایی با 15 6/24 درصد، تعداد کمتری را شامل شده‌اند. مدیران دارای مدرک تحصیلی لیسانس در مقطع ابتدایی با 10/ 49 درصد بیشترین تعداد را دارند درحالی‌که مدیران دارای مدرک فوق‌لیسانس با 35/5 درصد کمترین درصد را به خود اختصاص داده‌اند.

جدول 2: اولویت‌بندی نیازهای آموزشی مهارت‌های مدیریتی مدیران مدارس ابتدایی و متوسطه

 اولویت

مقطع

مهارت

امتیاز

1

متوسطه

مهارت‌های فنی

75/1

2

ابتدائی

مهارت‌های ادراکی

88/1

3

ابتدائی

مهارت‌های فنی

92/1

4

متوسطه

مهارت‌های ادراکی

98/1

5

ابتدائی

مهارت‌های انسانی

13/2

6

متوسطه

مهارت‌های انسانی

16/2

 

اولویت‌بندی نیازهای آموزشی مهارت‌های مدیریتی مدیران مدارس ابتدایی و متوسطه در جدول 2 نشان داده‌شده است. اولویت اول در نیاز آموزشی مهارت‌های فنی در مقطع متوسطه می‌باشد. امتیاز کمتر نشان‌دهنده اولویت بالا می‌باشد.

جدول 3: بالاترین و پایین‌ترین نیازهای آموزشی مهارت‌های مدیریتی مدیران مدارس

ممقطع

 مهارت

بالاترین اولویت

اامتیاز

پایین‌ترین اولویت

اامتیاز

اابتدایی

ممهارت‌های فنی

آشنایی با نظریه‌ها و اصول جدید مدیریتی

63/1

کسب آگاهی درزمینه روانشناسی تربیتی

54/2

ممتوسطه

ممهارت‌های فنی

 آشنایی با نظریه‌ها و اصول جدید مدیریتی

62/1

توانایی بودجه‌ریزی و استفاده بهینه از منابع مالی

30/2

اابتدایی

ممهارت‌های انسانی

کسب اطلاع در زمینه جوسازمانی

50/1

توانایی برقراری ارتباطات انسانی

40/2

ممتوسطه

ممهارت‌های انسانی

کسب اطلاع در زمینه جوسازمانی

80/1

توانایی برقراری ارتباطات انسانی

54/2

اابتدایی

ممهارت‌های ادراکی

آشنایی با مدیریت استراتژیک

32/1

آشنایی با اصول برنامه‌ریزی صحیح در آموزشگاه

35/2

ممتوسطه

ممهارت‌های ادراکی

آشنایی با مدیریت استراتژیک

65/1

توانایی تعیین اولویت‌های کاری

45/2

             

 

طبق جدول 3 بالاترین نیاز آموزشی در مهارت فنی در حیطه آشنایی با نظریه‌ها و اصول جدید مدیریتی می‌باشد و پایین‌ترین نیاز آموزشی در مهارت فنی در حیطه کسب آگاهی در زمینه روانشناسی تربیتی است. در بین مدیران مدارس متوسطه بالاترین نیاز آموزشی در مهارت فنی در حیطه آشنایی با نظریه‌ها و اصول جدید مدیریتی است و پایین‌ترین نیاز آموزشی در مهارت فنی در حیطه توانایی بودجه‌ریزی و استفاده بهینه از منابع مالی می‌باشد.

مدرک تحصیلی

لیسانس

فوق‌لیسانس

آزمودن levenesبرابری واریانس

 

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

 

t

سطح معنی‌داری

 

مهارت

 

فنی

95/1

464/0

96/1

628/0

23/2

138/0

 

انسانی

15/2

491/0

07/2

723/0

62/2

109/0

 

ادراکی

96/1

440/0

99/1

686/0

02/4

048/0

 

جدول 4: میانگین و انحراف معیار نیاز به مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی برحسب مدرک تحصیلی و نتیجه آزمونt  مستقل جهت مقایسه میانگین مهارت‌ها در سطوح مدرک تحصیلی (سطح معنی‌داری 05/0 P =)

بر اساس جدول 4، نتایج آزمون آماریt  مستقل نشان داد که میانگین نیاز به مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی در مدرک تحصیلی لیسانس و فوق‌لیسانس تفاوت معنی‌داری یافت نشد (05/0 P>). به‌عبارت‌دیگر مدرک تحصیلی بالاتر به معنای نیاز کمتر و یا بالعکس نشده است.

 

 

 

 

جدول 5: میانگین و انحراف معیار و آزمون نیاز به مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی برحسب رشته تحصیلی

رشته تحصیلی

مدیریت آموزشی

علوم تربیتی

سایر رشته‌ها

سطح معنی‌داری

 

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

 

مهارت

 

فنی

80/2

39/0

02/2

51/0

70/1

38/0

001/0

 

انسانی

94/2

55/0

23/2

50/0

99/1

45/0

 001/0

 

ادراکی

64/2

51/0

83/1

48/0

82/1

43/0

001/0

 

بر اساس جدول 5، نتایج آزمون آماری ANOVA نشان داد که در میانگین نیاز به مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی در رشته تحصیلی مختلف تفاوت معنی‌داری وجود دارد (001/0P=). به‌عبارت‌دیگر نیاز به مهارت‌های سه‌گانه در گروه‌ها با مدرک تحصیلی مختلف، متفاوت می‌باشد.

جدول 6: میانگین و انحراف معیار و آزمون تفاوت میانگین مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی برحسب مقطع تحصیلی

مقطع

ابتدایی

متوسطه

سطح معنی‌داری

 

میانگین

انحراف معیار

میانگین

انحراف معیار

 

مهارت

 

فنی

92/1

50/0

86/1

56/0

537/0

 

انسانی

12/2

46/0

16/2

63/0

766/0

 

ادراکی

86/1

46/0

93/1

55/0

491/0

 

 بر اساس جدول 6 نتایج آزمون آماری t مستقل نشان داد که میانگین نیاز به مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی در مقاطع تحصیلی ابتدائی و متوسطه تفاوت معنی‌داری یافت نشد (05/0 P>). به‌عبارت‌دیگر مقطع تحصیلی تأثیری در نیاز مهارت فنی، انسانی و ادراکی ندارد.

بحث و نتیجه‌گیری

هدف پژوهش حاضر اولویت‌بندی نیازهای آموزشی مهارت‌های مدیریتی مدیران مدارس ناحیه 4 تبریز بر اساس رشته، مدرک و مقطع تحصیلی بوده است. نتایج پژوهش نشان داد مدیران مدارس ابتدایی تبریز در مهارت‌های مدیریتی (فنی، انسانی و ادراکی) نیاز به آموزش دارند. در مطالعه‎ی Koohi et al (2014) در بررسی نیازهای آموزشی مدیران مدارس که بر اساس مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی انجام دادند، مهارت فنی، انسانی و ادراکی مدیران مورد مطالعه به‌طور معنی‌داری در حد متوسط قرار داشت و بین مدیران زن و مرد در مورد نیاز آموزشی مهارت انسانی و ادراکی تفاوت معناداری وجود داشت و بین مدیران زن و مرد در مورد نیاز آموزشی مهارت فنی تفاوت معناداری وجود نداشت. همچنین نتایج پژوهش نشان داد مدرک تحصیلی عامل مؤثر در نیاز به مهارت فنی، انسانی و ادراکی نیست. در این راستا مطالعه Koohi et al (2014) نشان داد بین میانگین‌های سه گروه (دارای مدارک تحصیلی کارشناسی ارشد، کارشناسی و کاردانی) در مورد نیازسنجی آموزشی مهارت فنی از دیدگاه مدیران دارای سابقه مدیریت متفاوت، تفاوت معناداری وجود دارد، اما بین میانگین‌های سه گروه در مورد نیازسنجی آموزشی مهارت ادراکی و انسانی از دیدگاه مدیران دارای سابقه مدیریت متفاوت تفاوت معناداری مشاهده نشد. در مطالعه‌ای  Balaghat (2008) همسو با مطالعه حاضر به این تیجه رسید که مدیران مدارس متوسطه استان هرمزگان در هر سه مورد از مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی نیاز به آموزش دارند. بالاترین نیاز آموزشی در مهارت فنی در حیطه آشنایی با نظریه‌ها و اصول جدید مدیریتی می‌باشد و پایین‌ترین نیاز آموزشی در مهارت فنی در حیطه کسب آگاهی درزمینه روانشناسی تربیتی می‌باشد. بالاترین نیاز آموزشی در مهارت فنی در حیطه آشنایی با نظریه‌ها و اصول جدید مدیریتی می‌باشد و پایین‌ترین نیاز آموزشی در مهارت فنی در حیطه توانایی بودجه‌ریزی و استفاده بهینه از منابع مالی می‌باشد. همسو با مطالعه حاضر Mahdiyed Najafabadi (2007) در مطالعه‌ای نشان داد مدرک تحصیلی و سابقه‌ی کار در تعیین نیاز به مهارت ادراکی و انسانی تأثیری نداشته است و سابقه‌ی کار و میزان تحصیلات معاونان و مدیران میانی در تعیین نیاز به مهارت فنی تأثیری نداشته است. درست است که سابقه خدمت موجب تجربه‌اندوزی و اداره بهتر امورات مدیریتی می‌شود، باید توجه داشته باشیم که به‌هیچ‌عنوان دال برداشتن مهارت‌های مدیریتی (فنی، انسانی و ادراکی) نمی‌باشد. رشته تحصیلی یکی از فاکتورهای مؤثر بر نیاز به مهارت فنی، انسانی و ادراکی می‌باشد. مدیرانی که در علوم مرتبط با مدیریت آموزشی تحصیل نموده‌اند نسبت به مدیرانی که در رشته‌های غیر مرتبط تحصیل نموده‌اند دارای توانایی بیشتری در مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی می‌باشند. به‌عبارت‌دیگر دیده می‌شود مدیرانی که در علوم مرتبط با مدیریت آموزشی تحصیل نموده‌اند نسبت به مدیرانی که در رشته‌های غیر مرتبط تحصیل نموده‌اند دارای توانایی بیشتری در مهارت‌های فنی، انسانی و ادراکی می‌باشند. در مطالعه (Bahmani, et al, 2012) در بررسی مهارت‌های سه‌گانه مدیران، نتایج نشان داد که بین مهارت‌های سه‌گانه مدیریتی (ادراکی، انسانی و فنی) ازلحاظ آماری تفاوت معنی‌داری وجود ندارد. بین ویژگی‌های دموگرافیکی (سن، سابقه خدمت، سابقه مدیریت، میزان تحصیلات، رشته تحصیلی و جنسیت) و مهارت‌های مدیریتی سه‌گانه ازلحاظ آماری تفاوت معنی‌داری وجود ندارد. همچنین مطالعه Koohi et al (2014) در ارزیابی نیازهای مهارت‌های فنی مدیران، نشان داد مهارت‌های فنی موردنیاز مدیران بین افراد باسابقه کاری مختلفی از لحاظ آماری تفاوت معنی‌داری وجود دارد. همچنین مهارت‌های فنی موردنیاز مدیران با سطح تحصیلات مختلف ازلحاظ آماری تفاوت معنی‌داری ندارد.

 آموزش ‌و پرورش که با انسان و اندیشه‌های او سروکار دارد و محل ساختن و پرداختن آینده فرزندان این مرز و بوم می‌باشد، و محل آزمایش سلیقه‌های فراتر از تخصص و حرفه‌ای‎گری در مدیریت مدارس نیست و لازم است افراد بر اساس تخصص و حرفه‌ای که در تحصیل و تجربه خدمت احصاء نموده‌اند به کار گمارده ‌شوند و این موجب می‌شود آنچه باید در رسیدن به اهداف متعالی آموزش‌وپرورش دست پیدا کنیم بدان بتوانیم برسیم. با توجه به نتایج حاصل از مطالعه حاضر و مطالعات قبلی، پیشنهاد می‎شود دوره‌های آموزشی برای مدیران مدارس جهت افزایش مهارت‌های مدیریتی آن‌ها برگزار شود و توانمندی‎های مدیریتی آنها بهبود یابد. در محدودیت‎های پژوهش می‎توان گفت که این پژوهش فقط در یکی از نواحی آموزش و پرورش شهر تبریز انجام گرفته است و در تعمیم نتایج بایستی جانب احتیاط رعایت شود و همچنین در جمع‎آوری اطلاعات از پرسشنامه استفاده شده است و احتمال سوگیری در تکمیل آنها وجود دارد.



[1].Technical skill

[2]. Human skill

[3]. Cnceptual skill

Abbaszadegan, S.M., & Torkzadeh, J. (2000). Educational need-assessment in organizations. Tehran: Enteshar Corporation. (Persian).

Afshari, M., Honari, H., & Ghafouri, F. (2010).  A Study of Management Skills (Perceptual, Human, Technical) in Managers of Physical Education Departments of Iranian Universities. Journal of Sport Management, 2(5), 105-229. (Persian).

Ahmadi, A., & Dostmohamadlo, H. (2010). A Study of the Relationship between the Managers’ TriadSkills (Technical, Human and Cognitive) and Effectiveness. A New Approach in Educational Administration. 1(2), 119-136. (Persian).

Alagheh Band, A. (2017). General Management. Tehran, Ravan Paublications. (Persian).

Azra, B. (1999). To examine the difficulties of heads of Federal Government Secondary School Islamabad. Unpublished Master’s thesis. University of Arid Agriculture. Rawalpindi.

Bahmani, F., Hamzehloui, N., Tagavi, G., & Kargar, G. (2012). The Correlation Between the Triple Management Skills of the Managers of the Departments of Physical Education in Markazi Province and Their Demographic Characteristics, Economy and Marketing in Sport, 1(2), 35-58.

Bahmani, M. (2009). investigating the relationship between management skills and their effectiveness from viewpoint of teachers in Sarab City, M.A thesis, Islamic Azad University, Tabriz branch. (Persian). 

Balaghat, S.R. (2008). educational need assessment in high school principals on technical, human and cognitive skills, Hormozgan province, Journal of educational science studies, 1(2), 19-30. (Persian).

Barbazette, J. (2006). Training Needs Assessment Methods, Tools and Techniques: publishing by pfeiffer.

Bhattacharyya, D. K. (2010). Human Resource Research Methods. New Delhi, OXFORD Press: pp. 259, 264, 272.

Eydi, A., & Naveh Ebrahim, A. (2011). Transition from Semi-Need-Assessment to Actual Need Assessment (Case Study), A New Approach in Educational Administration, 2(4(8)), 77-96. (Persian).

Fathi Vajargah, K. (2013). Educational Need Assessment: Models and Methods. Tehran: Ayij Pubs. (Persian).

Fathi Vajargah, K., Khorasani, A., & Hasanzadeh, H. (2013). Educational Need-Assessment of Iranian journalists, Quarterly Journal of Socio-Cultural Development Studies, 2(2), 9-37. (Persian).

Frances., & Roland bee. (2003). Learning Needs Analysis and Evaluation, British library

Ghumman, M. (2000). Problems of the head teachers of secondary schools in District Sialkot. Unpublished Master’s thesis, University of Arid Argiculture.

Hobbi, M.B., Faghiri, M., Mousavi, S.S., Salighedar, A., Eslami, R., & Imani, H. (2010). training need assessment and its prioritization in Basij, Military Psychology, 1(2), 41-50. (Persian).

Hussain, K., & Zamair, S. (2011). Managerial Training Needs Assessment of Heads of Secondary schools. Bulletin of Education and Research. 33(2), 23-37.

Khorasani, A., & Eydi, A. (2012). practical Techniques of Educational Need-Assessment Emphasizing on Necessities of International Standard of ISO 10015, Tehran: Education and Industrial Research Center of Iran.  (Persian).

Koohi, A.H., Tabatabaei, S.M., Koohi, Z., M., & Ghandali, M. (2014). training need assessment in high school principals of Tehran cities based on technical, human and cognitive skills, paper provided in international conference of behavioral science and social studies, Tehran, www.sivilica.com. (Persian).

Mahdiyed Najafabadi, M. (2007).educational need assessment of intermediate managers of Isfahan Steel Company, Shahid Beheshti University, Tehran, M.A. thesis. (Persian).

Mathur, P. (2005). Academic dictionary of management. Delhi: Isha Books.

McConnell, John H.(2004). How to identify your organization’s training needs: a practical guide to needs analysis, United States of America.

Menzel, K. (2011). Training Needs Analysis (TNA), Education and Research Portfolio, Report: p. 4

Mirunde, A. (2015). Training and Professional Development Needs for Effective Secondary School Management in Nachingwea District. Masters thesis, The Open University Of Tanzania.

Nikaein, S. Taabodi, M., & Vareth, m. (2016). The Relation Between Managers Skill and Human Resources Performance Assessment in Different Management Levels. A New Approach in Educational Administration.  7(26), 76-94. (Persian).

Samini, M., &  Samaniyan, M. (2005). educational need assessment of management skills in staff and executive managers of Golestan province and providing special educational plan for them, educational researches, Islamic Azad University, Bojnord branch, 1(4), 1-24. (Persian).

Tada, M. (2004). Design and development of Standardized Mitsubishi Plc Program Troubleshooting and Repair Training Manual, Requirements of Master of Science Degree in Training and D