شناسایی عوامل مؤثر بر کیفیت مدارس و بررسی وضعیت موجود آن: پژوهش ترکیبی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی (ترکیبی/ آمیخته)

نویسندگان

1 کارشناسی ارشد مدیریت آموزشی- دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز - ایران

2 استادیار گروه علوم تربیتی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز- ایران

3 استادیار گروه علوم تربیتی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان. تبریز - ایران

چکیده


چکیده 
هدف این پژوهش شناسایی عوامل مؤثر بر کیفیت مدارس از دیدگاه متخصصان تعلیم و تربیت و بررسی وضعیت موجود کیفیت مدارس از دیدگاه دانش آموزان است. این پژوهش ترکیبی از نوع راهبرد اکتشافی متوالی است. در مرحله­ کیفی از روش تحلیل محتوای عرفی و در مرحله کمی از تحقیق پیمایشی-توصیفی استفاده شده است. مشارکت کنندگان پژوهش حاضر در مرحله­ کیفی متخصصان تعلیم و تربیت، معلمان با تجربه بیش از ده سال سابقه­ کار، مدیران مدارس با بیش از 7 سال سابقه کار بودند که تعداد20 نفر به صورت هدفمند جهت مصاحبه عمیق انتخاب شدند. برای تجزیه و تحلیل داده­ها از کدگذاری استفاده شد. نتایج 25 مقوله­های فرعی و10 مقوله اصلی را احصا نمود که عبارتند از: 1-عوامل محیطی، 2-ویژگی­های معلم، 3-امکانات و تجهیزات، 4-مدیر مدرسه، 5-ویژگی­های دانش­آموز، 6-روابط انسانی 7-خانواده، 8-اهداف آموزشی و محتوای تدریس 9-منابع، 10-روش تدریس. بر اساس داده­های به دست آمده بخش کیفی، پرسشنامه­ای ساخته شد و بین 288 نفر از دانش­آموزان متوسطه­ پسرانه شهر آذرشهر که به صورت نمونه­گیری تصادفی ساده انتخاب شده بودند، اجرا شد. نتایج نشان داد که میانگین وضعیت موجود کیفیت مدارس به صورت معناداری بالاتر از میانگین متوسط جامعه است و در وضعیت مطلوب است. دو عامل امکانات و تجهیزات و عامل اهداف آموزشی و محتوای تدریس پایین تر از میانگین متوسط جامعه و نامطلوب بودند.
کلیدواژگان: کیفیت مدارس، متخصصان علوم تربیتی، دانش آموزان و پژوهش ترکیبی
 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Identifying factors affecting the quality of schools and investigation schools status quo: the mixed method research

نویسندگان [English]

  • Rouhollah Mahdiuon 1
  • Nezamoddin pahang 2
  • Behboud yariqoli 3
1 Ma in educational administration, Azarbaijan Shahid MadaniUniversity, Tabriz, Iran
2 Assistant Professor, Department of Education University of Shahid Madan Azarbaijani ,TABRIZ. Iran
3 Assistant Professor, Department of Education University of Shahid Madan Azarbaijani ,TABRIZ. Iran
چکیده [English]


Abstract                       
The aim of this study was to identify factors affecting the quality of schools from the perspective of educators and check the status quo of. This study is a mixed methods of sequential exploratory strategy. The qualitative and quantitative phase analysis, and custom content beside descriptive survey was used. Study participants in the qualitative stage educators’ teachers with more than ten years of working experience, school principals with more than 7 years of experience that 20 people were chosen purposefully to carry out in-depth interviews and ended interviews until saturation. To analyze of the data, open and axial coding was used. The result was that the 25 subcategories and 10 categories of which we are: 1. environmental factors, 2. Teacher Features, 3-facilities. Principal, 5. characteristics of students, 6-human relations 7.Family, 8.Educational goals, 9.sources, 10. Teaching method. The quantiative study was based on data obtained from a questionnaire that performed among 288 secondary students from Azarshahr who were selected by simple random sampling. Results showed that the mean concerning the quality of schools is significantly higher than the average and quality of schools is in good condition but two categories of facilities and equipment and training objectives and content of teaching were lower than the average.

کلیدواژه‌ها [English]

  • quality of schools
  • experts in education
  • Students
  • mixed methods

مقدمه

هر جامعه برای بقای و تداوم حیات خود، ناگزیر به رفع برخی نیازهای اساسی نظیر نیازهای اقتصادی، زاد و ولد، آموزش و پرورش و ایجاد نظم و امنیت عمومی بوده است. بنابراین در جهت رفع این نیازها به تدریج نهادهایی نظیر خانواده، آموزش و پرورش و... ایجاد شده‌اند. از بین نهادهای اجتماعی نهاد آموزش و پرورش قدمتی چند هزار ساله دارد. بنایراین آموزش و پرورش به‌عنوان مهم‌ترین نهاد اجتماعی برآمده از متن جامعه و در عین حال سازنده و تکامل‌دهنده آن است و تأثیر آن در پیشرفت جامعه، امری کاملاً محسوس است. آموزش و پرورش، مسؤولیت‌های بزرگی برای تحقق اهداف فردی و اجتماعی برعهده گرفته است و به‌عنوان بهترین فرصت برای شکوفاسازی استعدادهای انسانی مطرح و موردنظر متخصصین و دست‌اندرکاران تعلیم و تربیت بوده است (شاهدوستی، 1390).

    هدف تمامی نظام‌های آموزشی، برپا کردن مدارس خوب و با کیفیت است. کیفیت مدارس مستلزم تلاش و کار جمعی و هماهنگی کلیه پارامترهای داخلی و خارجی نظام مدرسه است. از میان بخش‌های گوناگونی که در آموزش و پرورش به‌طور رسمی فعال هستند، مدرسه‌ها عموماً و دوره متوسطه خصوصاً، به‌عنوان یک نهاد اجتماعی حساس، نقش مهمی در تحقق هدف‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بر عهده دارند و لازمه تحقق این هدف‌ها، ایجاد و تقویت محیط‌های جذاب و با کیفیت است (ربیعی، 1387: 112).

    مدارس به‌عنوان پایدارترین شکل نهاد آموزش و پرورش همواره در معرض پرسش­هایی در قبال کیفیت خود بوده‌اند. تحقق مدرسه­ی با کیفیت در ترکیب با مفهوم مدیریت کیفیت، سازه‌ای گسترده و چند بعدی است که مستلزم بازآرایی ساختار مدارس و بهبود محصولات و خدمات مدرسه، مشارکت همه جانبه و ایجاد فضای اطمینان بخش برای همه گروه‌های ذی‌نفع مدرسه است (خلخالی و قهرمانی، 1391). کیفیت مدارس و عوامل مؤثر بر آن مسأله­ای بسیار مهم است که مرکز توجه متخصصان تعلیم‌وتربیت بوده است. عواملی همچون خانواده، محیط زندگی، مدرسه و خدمات مدرسه، معلمان، مدیران، برنامه آموزشی (شاهدوستی، 1390) دانش‌آموز، قوانین و مقررات مدرسه، جو مدرسه، فرهنگ مدرسه، انتظارات جامعه از مدرسه (لای و چینگ[1]، 2011) نیروی انسانی متخصص و متعهد، مدیریت آموزشی قوی، ویژگی‌های فراگیران، فرایندهای یادگیری و یاددهی (حبیبی و همکاران، 1392)، همچنین کیفیت معماری در محیط های یادگیری (خسروجردی و محمودی، 1392). محققان به پیچیدگی ارتباط بین شکل و خواص فیزیکی مدارس و آموزش و یادگیری را پی برده‌اند. در واقع فضای ظاهری خوب و کافی، تجهیزات و میز و صندلی مناسب، محیط تمیز و منظم، باعث احساس خوب دانش‌آموزان شده و در نتیجه در آموزش و یادگیری تأثیرگذار است (یولین و تسچنین – موران[2]، 2007). این عوامل و خیلی از عوامل دیگر در اثر بخشی کیفیت مدارس دخیل‌اند. پس باید همه عوامل در نظر گرفته شوند جامعه اگر بخواهد همگام با پیشرفت علمی جهان حرکت کند باید نقش این عوامل بها دهد و هرگز از تأثیر عوامل چندگانه غافل نشود. زیرا که نادیده گرفتن عوامل فوق در حقیقت سرمایه‌گذاری بدون هدف و برنامه در آموزش است که به خسارات جبران‌ناپذیر در سرمایه‌های انسان منجر می‌شود (شاهدوستی، 1390).

     مهم‌ترین مسائل آموزش و پرورش به‌طور اعم و آموزش متوسطه به‌طور اخص جمع‌آوری شده که بعضی از آن عبارتند از: نداشتن سیاست‌های اصولی برای حفظ، نگهداری وارتقای کیفی و شغلی نیروی انسانی، تمرکز اداری قابل توجه و تنگناهای اداری، ارائه ندادن آموزش های ضمن خدمت با کیفیت مطلوب، بی‌توجهی به سبک یادگیری و ویژگی‌های شخصیتی شاگردان، یکسان بودن روش‌ها و امکانات آموزش با نیازهای اقتصادی- اجتماعی جامعه، غیراستاندارد بودن فضای آموزشی، عدم‌استفاده‌ی پیوسته و پویا از وسایل کمک آموزشی، عدم‌تحقق هدف‌ها و مأموریت‌ها، دشوار شدن برنامه‌ریزی و بودجه‌بندی به علت رشد متناسب منابع با نیازهای کمی و کیفی آموزش و پرورش، ضعف توان علمی و تخصصی معلمان و فقدان آموزش‌های تخصصی و مستمر، نبود شبکه­ی تبادلات علمی تخصصی و کم‌توجهی به قلمرو حرفه‌ای- تخصصی مدیریت و رهبری آموزشی (کاکوجوبیاری، 1382). پس همه این مسائل ما را به فکر فرو می‌برد که دلیل این همه مشکلات مربوط به چه می‌تواند باشد؟ همه این مسائل به کیفیت مدارس بر می‌گردد. کیفیت نظام آموزشی نقش تعیین‌کننده‌ای در پیشرفت اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و توسعه پایدار کشور دارد. بنابراین از اولویت ویژه‌ای برخوردار است. اقدام برای اصلاح کیفیت آموزشی مستلزم تحول در برنامه درسی، فرایند آموزشی- یادگیری و نحوه تدریس معلمان و مدیریت مدیران و ارزشیابی دانش­آموزان می‌باشد. با توجه به شواهد آشکار در نارسایی کیفیت مدارس در هدایت رشد همه جانبه دانش­آموزان، دست‌اندرکاران تعلیم و تربیت باید به فکر چاره­ای در این زمینه باشند (شاهدوستی، 1۳90). با توجه به اهمیت دیدگاه متخصصان تعلیم‌وتربیت نسبت به کیفیت مدارس برای شناسایی عوامل مؤثر بر کیفیت مدارس و همچنین دیدگاه دانش‌آموزان برای بررسی وضعیت موجود کیفیت مدارس، سؤال اصلی پژوهش این است که از دیدگاه متخصصان تعلیم‌وتربیت چه عواملی بر کیفیت مدارس مؤثرند، همچنین دیدگاه دانش‌آموزان درباره‌ی وضعیت موجود کیفیت مدارس چگونه است.

شناسایی مؤلفه­های کیفیت که محوری­ترین موضوع این پژوهش را تشکیل می­دهد با شناسایی این مؤلفه­ها از دیدگاه متخصصان تعلیم و تربیت، مدیران، دست اندرکاران و برنامه‌ریزان تعلیم و تربیت می­توانند کیفیت مدارس را بسنجند و عوامل مهم را تشخیص و به آن‌ها اولویت بدهند و خط فکری مناسبی را جهت بهبود فعالیت های مدارس داشته باشند و فعالیت­های مدرسه­ای را به‌گونه­ای سامان بخشند که کیفیت پایدار تحقق یابد و این کار تنها از راه پدید آوردن مدارس کیفی در عمل امکان‌پذیر است. با توجه به اهمیت موضوع در این تحقیق قصد آن را خواهیم داشت ضمن شناسایی مؤلفه‌های کیفیت از دیدگاه متخصصان تعلیم‌وتربیت، به بررسی وضعیت موجود کیفیت مدارس از دیدگاه دانش‌آموزان بپردازیم. چون از طریق توجه به رضایت، ارزش نهادن به نظر آنها، با تأکید بر برنامه‌ریزی برای تأمین نیاز های آنان، بهبود عملکرد مدارس عملی خواهد شد.

سؤال اول: عوامل مؤثر بر کیفیت مدارس از دیدگاه متخصصان علوم تربیتی کدم‌اند؟

سؤال دوم: وضعیت موجود کیفیت مدارس از دیدگاه دانش‌آموزان چگونه است؟

 

روش شناسی پژوهش

پژوهش حاضر از طرح اکتشافی متوالی[3] به‌عنوان راهبرد پژوهش استفاده کرده است. به این معنی که مرحله­ی نخست آن از رویکردی کیفی (تحلیل محتوای کیفی عرفی) و مرحله دوم آن از رویکردی کمی تبعیت می­کند (کرسول و کلارک، 2011 ترجمه کیامنش و سرایی، 1394).

مرحله­ی کیفی: مراحل مختلف انجام شده در بخش کیفی (روش تحلیل محتوای کیفی): الف) طراحی سؤالات مصاحبه ب ) انتحاب مشارکت‌کنندگان: نمونه‌گیری در پژوهش کیفی عمدی و ارادی بوده و نه احتمالی، که از میان اساتید تعلیم و تربیت  دانشگاه­های شهرستان تبریز و معلمان باتجربه بیش از ده سال سابقه­ی کار، مدیران مدارس با بیش از 7 سال سابقه از میان شهرستان تبریز انتخاب شدند. مصاحبه تا آن‌جا ادامه پیدا نمود که احساس شد جواب­های ارائه شده مشابهت با پاسخ­های قبلی داشته و چیزی به یافته­ها اضافه نمی­کنند و اصطلاحاً یافته­های مصاحبه به حد اشباع[4] رسیده است. ج) ضبط و پیاده­سازی مصاحبه­ها. د) تحلیل داده­های کیفی (کدگذاری مصاحبه­ها).

    در مورد فرآیند تحلیل داده­ها در بخش کیفی باید گفت که ابتدا با تفکیک متن مصاحبه به عناصر دارای پیام در داخل خطوط یا پاراگراف تلاش شد و با استفاده از کدگذاری باز مفاهیم استخراج شدند و مرحله بعدی با استفاده از کدگذاری محوری، مفاهیم در قالب مقوله­های بزرگ‌تری قرار گرفتند و سعی شد که مقولات در قالب دسته­های بزرگ مفهومی طبقه­بندی گردند. در این مرحله ابتدا مقوله اصلی تعیین شد سپس سایر مقوله­­ها دسته­بندی شدند. لازم به ذکر است که کدهای باز اولیه بسیار زیاد بودند ولی بعد از هر مرحله طبقه­بندی و بررسی داده­ها مفاهیم تکراری حذف و مفاهیم مشابه در هم ادغام ­شدند (ایمان و نوشادی، 1390).  

مرحله­‌ی کمی: برای گردآوری داده­های موردنیاز در خصوص ارزیابی کیفیت مدارس، پرسشنامه­ی 60 سؤالی تدوین گردید. در تدوین این پرسشنامه جهت حفظ روح زنده حاکم بر پژوهش از مصاحبه استفاده ‌شده و تمامی سؤالات بر اساس کدهای باز و محوری استخراج‌ شده‌اند. گویه‌های پرسشنامه بر طیف 5 درجه­ای لیکرت، از خیلی مخالفم (1) تا خیلی موافقم (5) تنظیم‌شده بود. در این پرسشنامه برای گردآوری اطلاعات، ویژگی­های جمعیت شناختی (جنسیت، پایه تحصیلی و نوع مدرسه) و 60 سؤال وجود داشت. برای بررسی رواییمحتوایی پرسشنامه، بعد از تهیه پرسشنامه براساس کدهای باز، از نظرات7 نفر از اساتید، صاحب‌نظران و متخصصان تعلیم‌وتربیت استفاده‌شده و نظرات آنان اعمال گردید و به‌منظور اطمینان از پایا بودن پرسشنامه و همسانی درونی سؤال­ها، ضریب آلفای کرونباخ برای نمونه مقدماتی (40 نفر) محاسبه شد. مقدار آلفای به‌دست‌آمده 789/0 حاکی از قابلیت اطمینان پرسشنامه و همسانی درونی گویه­ها است.

    جامعه آماری این پژوهش در بخش کمی شامل کلیه دانش­آموزان پسرانه متوسطه­ی دوم مشغول به تحصیل آموزش‌وپرورش شهرستان آذرشهر در سال تحصیلی95-1394 می‌باشند. حجم جامعه‌ی آماری1200 نفر است. در این تحقیق حجم نمونه براساس جدول مورگان تعیین گردید. با توجه به جامعه­ای به حجم 1200 نفر براساس جدول مذکور، نمونه‌ای به حجم 288 نفر برای انجام تحقیق حاضر انتخاب شد. در پژوهش حاضر، روش نمونه­گیری به‌کار گرفته ‌شده، روش نمونه‌گیری طبقه­ای نسبتی است.

جدول (1): توزیع فراوانی و درصدی (جامعه و نمونه) آماری مدارس براساس نوع مدرسه

جامعه                           نمونه

نوع مدرسه

تعداد

درصد

تعداد

درصد

عادی

650

16/54

156

16/54

نمونه

300

25/0

72

25/0

شاهد

250

84/20

60

84/20

جمع کل

1200

100/0

288

100/0

 

 

 

یافته­ها

سؤال یک: عوامل مؤثر بر کیفیت مدارس  از دیدگاه متخصصان تعلیم و تربیت چه می­باشند؟ برای پاسخ به این سؤال، متخصصان تعلیم و تربیت مورد مصاحبه قرار گرفتند و مصاحبه‌ها با روش تحلیل محتوای عرفی تجزیه‌وتحلیل شدند و پس از کدگذاری باز و محوری، به 248 مفهوم اولیه، 28 بعد و 10 عامل رسیدیم که در جدول (2) نشان داده‌ شده است.

 

 جدول (2): عوامل و ابعاد مؤثر بر کیفیت مدارس

 

عوامل

ابعاد

مفاهیم اولیه

 

1-عوامل محیطی کیفیت مدارس

الف) فرهنگ و نگرش جامعه

 

فرهنگ

نگرش جامعه در رابطه با علم

جایگاه علم و سواد در جامعه

نگرش جامعه به شأن و مقام معلم

توجه به جهانی‌شدن فرهنگ

لحاظ عوامل فرهنگی در تدوین اهداف

متأثر بودن دانش‌آموزان از فرهنگ جامعه و رسانه‌ها

نشأت‌گیری بی‌انگیزگی دانش‌آموزان از جو اجتماعی 

ارتباط بین آموخته‌های دانش‌آموزان و نیازهای جامعه

 

ب) اقتصاد

ارتباط بین تحصیلات و بازار کار

وضعیت اقتصادی جامعه و خانواده‌ها

توجه به بازار کار در انتخاب رشته دانش آموزان

نبود استخدام و بازار کار عامل بی‌انگیزگی دانش آموزان

 

 

ج) مؤسسات آزاد آموزشی

تأثیر مثبت و منفی مؤسسات آزاد آموزشی

مؤسسات تقویت‌کننده آموزش‌های رسمی

مؤسسات عامل بدبینی نسبت به مدارس

نقش کمک‌کننده‌ی مؤسسات آزاد آموزشی

همکاری مدارس با مؤسسات آزاد

کنترل مؤسسات آزاد

 

د) سیاست‌گذاری آموزشی

سیاست‌های نظام آموزشی

تأثیر سیاست‌ها کشوری بر کیفیت مدارس

برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری توسط متخصصان تعلیم و تربیت

تجدیدنظر در قوانین و مقررات آموزشی

عدم‌تمرکز در نظام آموزشی

 

2- ویژگی‌های معلم

الف) ویژگی‌های ظاهری و شخصیتی

انتقادپذیری در مقابل دانش‌آموزان

اعتمادبه‌نفس معلم

منش و اخلاق 

صبر و حوصله

تعهد سازمانی و اخلاقی

انتقادپذیری در مقابل دانش‌آموزان

منظم

نیاوردن مشکلات شخصی به کلاس درس

درک ارزش و مقام معلم

ویژگی‌های ظاهری

دلسوز بودن معلم

انگیزه و عشق به کار معلمی

وجود انسانیت در معلم

توانایی نفوذ در دانش‌آموزان

توانایی محبوب شدن برای دانش‌آموز

داشتن فن بیان خوب

معلم الگوی اجتماعی، رفتاری و ظاهری دانش آموزان

 

ب) ویژگی‌های تخصصی معلمی

آگاهی معلمان از اصول تعلیم و تربیت و اصول یادگیری

توانایی ایجاد انگیزه در دانش‌آموزان

متخصص در رشته‌ی مورد تدریس

میزان مطالعه، تحقیق، علم و آگاهی معلم

خبرگی

داشتن اطلاعات عمومی و تخصصی

به‌روز بودن  معلم

آشنایی با روش‌های تدریس، فنّاوری و فناوری‌ها

معلمان آگاه به مسائل تربیتی و روانشناسی

تجربه‌ی علمی معلم

توانایی تربیت انسان در ابعاد مختلف

نگرش معلمان در مورد امکانات و تجهیزات

حرفه‌ای بودن کار معلم

توانایی تدریس

آگاهی از مسائل و مشکلات دانش‌آموزان

توانایی حل مسائل دانش‌آموزان

داشتن مهارت کلاس داری

آشنایی با فنون مشاوره و راهنمایی

توانایی کاربردی کردن محتوای تدریس

توانایی در چگونگی ارائه‌ی تکلیف

توانایی ارتباط دادن درس با مسائل روز برای ایجاد انگیزه

توانایی در مشارکت دادن دانش‌آموز

هنرمند و متخصص در مدیریت کلاس

 

ج) جایگاه اجتماعی – اقتصادی معلم

جایگاه اجتماعی معلمان در جامعه

قدرت اقتصادی معلم

راضی بودن معلم از وضعیت موجود،

افزایش شأن و مقام اجتماعی معلم

ایجاد شرایط برای خود شکوفایی معلمین

توجه به عامل انگیزشی معلمان

تضمین نیازهای معلمان

افزایش حقوق معلمین

ایجاد عدالت در حقوق معلمان

افزایش انگیزش معلمین ازنظر مالی

اهمیت دادن به جایگاه و مقام معلم

 

د) شرایط استخدامی معلمین

گزینش معلمان براساس علاقه و تخصص

تغییر در معیارهای استخدام آموزش‌وپرورش

انتخاب ملاک‌ها و معیارهای مناسب برای گزینش معلمان

گزینش معلمان براساس استعداد معلمی

تعدیل معلمان بی‌صلاحیت

آزمون عملی معلمان در دوره استخدام آزمایشی

جذب معلمان باانگیزه معلمی

استخدام معلمین براساس تخصص

استخدام معلمین از دانشگاه‌های معتبر

 

ه ) تربیت‌معلم، آموزش ضمن خدمت و توانمندسازی معلمین

کیفیت معلم ورودی

دوره‌های ضمن خدمت مناسب برای معلمان

توانمند کردن و توسعه‌ی شایستگی معلمان

آموزش مداوم معلمان

 

3- امکانات و تجهیزات

 

الف) ویژگی‌های  مدرسه

ساخت مدرسه براساس اصول علمی آموزش‌وپرورش

کیفیت فضای مدرسه (فضای سبز، نظافت، نظم)

فضای آموزش بانشاط (وجود امکانات ورزشی و تفریحی)

فضای فیزیکی مناسب زمینه‌ساز یاددهی و یادگیری

بافت و فضای استاندارد مدرسه

 خدمات مدرسه

فضای ظاهری مناسب

جذابیت مدارس

 امکانات ورزشی

برنامه‌ی سالانه‌ی  مدرسه

برنامه هفتگی مدرسه

دادن تغذیه مناسب در مدارس

 

ب) کلاس درس

فضای فیزیکی کلاس درس

استاندارد بودن تعداد افراد کلاس

تنظیم میزان وقت کلاس براساس نوع درس

استاندارد بودن وقت کلاس (50  دقیقه)

 

ج) امکانات،  تجهیزات و فناوری نوین

تجهیزات، امکانات و فناوری‌های نوین

مجهز به فنّاوری روز

 

4- ویژگی‌های مدیر

الف) ویژگی‌های شخصیتی و انسانی مدیر

ایجاد جو مثبت در مدرسه

رهبر و انسانی رفتار کردن مدیر

استفاده‌ی مدیر از روش‌های تیمی

هنرمند بودن مدیر

اعتماد مدیر به همکاران

کمک، هدایت و کنترل معلمان و دانش‌آموزان

توجه به عامل انگیزشی معلمان و دانش‌آموزان

مدیر مدرسه به‌عنوان رهبر کاریزماتیک

اعتماد و روابط انسانی درست با زیردستان و تفویض اختیار براساس توانایی

مدیر به‌عنوان حفظ‌کننده انگیزه‌ی معلمان

تلاش و خلاقیت مدیر

نگرش و دیدگاه‌های مدیر

بینش مدیر

تعهد سازمانی

مدیر به‌عنوان پیشرو کیفیت در مدارس

رابطه مدیر- معلم بر اساس اقتضا و بلوغ

ایجاد  جو مثبت و صمیمی در مدرسه

ایجاد نظم در مدارس

ایجاد جو مثبت در مدارس

 

ب) تخصص مدیر

سطح سواد، مطالعه و پژوهش مدیر

انتخاب عوامل اجرایی توسط مدیر مدرسه

توانایی استفاده کردن از امکانات(داشتن استراتژی)

آگاهی از مهارت‌های مدیریتی

آشنایی با مالیه آموزشی و توانایی بودجه‌ریزی و کنترل هزینه‌ها

تصمیم‌گیری و توانایی حل مسأله

رابطه مدیر- معلم براساس اقتضا و بلوغ 

استفاده  مدیر از همه‌ی منابع قدرت

متخصص بودن مدیران مدارس

دارای تفکر دستگاهی و راهبردی

مدیر به‌عنوان محور عملکرد در مدرسه

توانایی مدیر در مشاوره

هنرمند بودن مدیر

داشتن مهارت برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی قوی

توانایی اجرای برنامه‌های آموزشی و تفریحی

متخصص در تعلیم و تربیت

انجام نظارت و کنترل صحیح مدارس

5- ویژگی‌های دانش‌آموز

 

الف) کیفیت دانش‌آموزان ورودی

کیفیت دانش‌آموزان از نظر علمی

علاقه و انگیزه‌ی دانش‌آموزان

تقسیم دانش آموزان بین مدارس متفاوت

جداسازی دانش‌آموزان استثنایی از عادی

شخصیت دانش‌آموزان

الگو گیری دانش‌آموزان تأثیرپذیر از تأثیرگذار

توجه به تفاوت‌های فردی دانش‌آموزان

 

ب) موانع ادامه تحصیل

ازدواج زودهنگام عامل ترک تحصیل دانش‌آموزان دختر

آسیب‌شناسی دانش‌آموزان تک والدین

آسیب‌شناسی آموزش‌وپرورش

 

ج) تربیت فردی دانش‌آموزان

تربیت دانش‌آموز براساس نیازهای دنیای مدرن

دانش‌آموز و پر کردن اوقات و فراغت آن‌ها

 انتخاب رشته و هدایت تحصیلی دانش‌آموزان و در نظر داشتن سه برگ خرید در انتخاب رشته

آموزش مسائل روزبه دانش‌آموزان

استفاده از روش‌های تربیتی مطلوب و پرهیز از تنبیه

کارآموزی دانش‌آموزان به‌صورت واقعی

تشویق دانش‌آموزان به همکاری و دادن مسؤولیت

ایجاد فضا و امکانات برای انجام فعالیت‌های دانش‌آموزی

ایجاد تشکل‌ها  و فعالیت‌های دانش‌آموزی

موفقیت مدرسه در تربیت دانش‌آموزان تأثیرپذیر

برنامه‌های فوق‌برنامه عامل ایجاد انگیزه و نشاط دانش‌آموزان

 

 

6- روابط انسانی

الف) روابط مدیر – معلمان

رابطه دموکراتیک علمی بین مدیر و معلمان

انجام کارها به‌صورت مشارکتی و گروهی

ارتباطات درون‌سازمانی

روابط انسانی مناسب

همکاری و مشارکت همه‌ عوامل اجرایی در تحقق اهداف

رابطه‌ی مدیر – معلم  براساس بلوغ

ایجاد انگیزه از طریق احترام

اداره مدارس به‌صورت مشارکتی

استفاده از اصول و روابط انسانی در اداره‌ی مدارس

استفاده از اصول و روابط انسانی در اداره‌ی مدارس

 

ب)روابط معلم– دانش‌آموز

رابطه متقابل و حرفه‌ای بین معلم و دانش‌آموز

تمایز قائل شدن بین رفتارهای مقتضای سن با هنجارشکنی دانش‌آموزان

استفاده از روش‌های تربیتی برای از بین بردن بی‌نظمی

داشتن ارتباط صمیمی عوامل اجرایی مدرسه با دانش‌آموزان در ایجاد انگیزه

دادن شخصیت به دانش‌آموز

 

7-  خانواده

الف) روابط خانواده با مدرسه

رابطه تنگاتنگ بین معلم و اولیای دانش‌آموزان

اهتمام مدرسه در تذکر اولیا

مشارکت اولیاء در امور مدرسه

آگاهی خانواده‌ها از برنامه‌های مدرسه

 ارتباط مستمر خانواده با مدرسه

برگزاری انجمن اولیا و مربیان به‌صورت واقعی نه تشریفاتی

آموزش اولیا در مدارس و دادن اطلاعات و آگاهی‌های لازم.

 

ب) ویژگی‌های اولیا

خانواده‌ها زمینه‌ساز تربیت

خانواده‌ها (تحصیل‌کرده، خانواده‌های فقیر و روستانشین، شهری)

اولیا آگاه به مسائل

اولیا زمینه‌ساز آرامش در خانه

نگرش و سطح سواد والدین دانش‌آموزان

 

8- اهداف آموزشی و محتوای تدریس

الف) منابع تدوین اهداف

تدوین اهداف با توجه به نیازهای دانش‌آموزان و جامعه

روانشناسی در تدوین اهداف

رفتارشناسی در تدوین اهداف

استفاده از نکات انسان‌شناسی در تدوین اهداف

مسائل بنیادین حقوقی و اجتماعی در تدوین اهداف

توجه به کثرت‌گرایی در تدوین اهداف

توجه به تفکر، حل مسأله، خلاقیت، انتقادپذیری و کارآفرینی در تدوین اهداف

توجه به معیارهای کیفی در تدوین اهداف

تعیین اهداف براساس همه‌ی جوانب تربیتی

توجه به هنر و موسیقی در تعیین اهداف

توجه به برنامه درسی پنهان

تعیین اهداف درس براساس سطوح یادگیری

تأکید بر کیفیت نه کمیت در تدوین اهداف

توجه به مهارت‌های اجتماعی در تدوین اهداف

توجه به فعالیت‌های غیر شناختی

 

ب) ویژگی‌های هدف

واقع‌بینی در تدوین اهداف

فاصله و شکاف بین اهداف و واقعیت

تدوین اهداف واقعی و دست‌یافتنی

سلیقه‌ای عمل نکردن در اجرای اهداف 

ارزیابی میزان دستیابی به اهداف

اجرای درست اهداف و برنامه‌های آموزش‌وپرورش

مقایسه اهداف با برون دادها برای ارزیابی کیفیت

 

 

ج) منابع تدوین محتوای درسی

تدوین کتاب‌های درسی براساس نیازهای دانش‌آموزان

تدوین محتوا براساس نیازهای جامعه

توانایی ارتباط محتوا بازندگی و جامعه

توجه به فرهنگ و قومیت‌ها در تدوین محتوای درسی

 

9- منابع

الف) کیفیت نیروی انسانی مدارس

عوامل اجرایی مناسب (مدیر، معاون و معلمان)

نیروی انسانی متخصص، آموزش‌دیده، کارآمد، خلاق

استخدام براساس شایستگی نه رابطه‌ای

تقسیم امکانات و نیروی انسانی به‌صورت عادلانه در مدارس

استفاده از تخصص کارکنان

نیروی انسانی کافی (مشاور، پرورشی)

تقسیم مناسب معلمان بین مدارس متفاوت

 

 

ب) منابع مالی مدارس

بودجه و سرانه دانش‌آموزی اختصاص‌یافته از طرف دولت

حمایت‌های مالی اولیا

حمایت خیران

تأثیر عوامل مالی بر همه‌ی عوامل کیفیت

عوامل مالی تسهیل‌کننده سایر عوامل کیفیت

 

10- روش تدریس

الف) فنون و روش‌های تدریس

عملی و کاربردی کردن آموزش

طراحی طرح درس مناسب

استفاده از روش‌های تدریس فعال و نوین

تدریس به‌صورت عینی

دانش‌آموز محور بودن تدریس

انتخاب از روش‌های مختلف تدریس براساس مقتضیات تدریس مناسب و گفتن کاربردهای درس

 

ب) استفاده از تکنوژی آموزشی

توانایی استفاده کردن از امکانات

نگرش معلمان نسبت به فنّاوری‌های آموزشی

فرهنگ استفاده از فنّاوری نوین در آموزش

استفاده از رسانه‌ها در آموزش

استفاده از چندرسانه‌ای تا در آموزش

استفاده از رسانه‌های عمومی در آموزش

عملی و کاربردی کردن آموزش

تأکید بر حواس مختلف در آموزش

افزایش بازدهی با انتخاب صحیح ابزارهای کمک‌آموزشی

             

 

جدول (3): عوامل مؤثر بر کیفیت مدارس از دیدگاه متخصصان تعلیم و تربیت

1­- عوامل محیطی کیفیت مدارس

2-­ ویژگی­های معلم

3- امکانات و تجهیزات

4-­ مدیر مدرسه

5-­ ویژگی­های دانش­آموز

6-­ روابط انسانی در مدرسه

7­-­ خانواده

8­ - اهداف آموزشی و محتوای تدریس

9­- منابع (مالی و انسانی)

10-­ روش تدریس

 

سؤال دوم: وضعیت موجود کیفیت مدارس از دیدگاه دانش آموزان چگونه است؟

با توجه به جدول 4 مقدار عددی ضریب معناداری مؤلفه­های عوامل محیطی، ویژگی­های معلم، ویژگی­های مدیر، ویژگی­های دانش­آموز، روابط انسانی، خانواده، نیروی انسانی، روش تدریس و عوامل مالی، کمتر از 05/0 بوده است و میانگین نمرات این مؤلفه­ها بالاتر از میانگین مفروض (3) می­باشند و تفاوت معناداری بین دو میانگین (میانگین مفروض(3) و میانگین نمونه) وجود دارد پس نتیجه می­گیریم که میزان کیفیت مدارس آذرشهر در زمینه­های عوامل محیطی، ویژگی­های معلم، ویژگی­های مدیر، ویژگی­های دانش­آموز، روابط انسانی، خانواده، نیروی انسانی، روش تدریس و عوامل مالی در حد مطلوبی قرار دارند. اما مقدار عددی ضریب معناداری مؤلفه­های امکانات و تجهیزات و اهداف آموزشی و محتوای درسی بیشتر از 05/0 بوده است و میانگین نمرات این مؤلفه­ها پایین­تر از میانگین مفروض (3) می­باشند و تفاوت معناداری بین دو میانگین (میانگین مفروض (3) و میانگین نمونه) وجود ندارد پس نتیجه می­گیریم که میزان کیفیت مدارس آذرشهر در زمینه‌ی امکانات و تجهیزات و اهداف آموزشی و محتوای درسی در حد مطلوبی نیستند.

 

جدول (4): آزمون­های t تک نمونه­ای برای مؤلفه‌های کیفیت مدارس

مؤلفه‌های کیفیت

مقدار کل

انحراف استاندارد

میانگین

مقدار t

درجه آزادی

ضریب معناداری

عوامل محیطی

288

55/0

27/3

31/8

287

001/0 P<

ویژگی­های معلم

288

63/0

33/3

31/8

287

001/0 P<

امکانات و تجهیزات

288

76/0

97/2

58/0-

287

56/0

ویژگی­های مدیر

288

92/0

85/3

56/15

287

001/0 P<

ویژگی­های دانش­آموز

288

76/0

37/3

14/8

287

001/0 P<

روابط انسانی

288

77/0

71/3

80/15

287

001/0 P<

خانواده

288

79/0

82/3

79/17

287

001/0 P<

اهداف آموزشی و محتوای تدریس

288

03/1

91/2

54/1-

287

12/0

روش تدریس

288

06/1

18/3

94/2

287

001/0 P<

منابع

288

92/0

25/3

68/4

287

001/0 P<

 

بحث و نتیجه‌گیری

نتایج نشان داد که عوامل مؤثر بر کیفیت مدارس از دیدگاه متخصصان تعلیم و تربیت عبارتند از 1­- عوامل محیطی کیفیت مدارس، 2-­ ویژگی­های معلم، 3- امکانات و تجهیزات، 4-­ مدیر مدرسه،-­ 5- ویژگی­های دانش­آموز، 6-­ روابط انسانی در مدرسه، 7­-­ خانواده، 8­ - اهداف آموزشی و محتوای تدریس، 9­- منابع (مالی و انسانی) و10-­ روش تدریس، پژوهشی دقیقاً با چنین سؤالی انجام‌نشده است اما نتایج این پژوهش با برخی از پژوهش‌ها به‌نوعی همسو است از آن جمله: میرغفوری و شعبانی، محمدی و منصوری محمد آبادی (1395)، که 23 عامل مؤثر بر کیفیت خدمات آموزشی را شناسایی کردند که 6 مورد از این عوامل (1- استفاده از مدرسان بادانش و تجربه کافی 2- ایجاد فضای آموزشی کافی (آزمایشگاه، کلاس­های درسی) 3- منابع مالی 4- همکاری و کار گروهی (روابط انسانی)، 5- به‌روزبودن مدرسان، 6- تبیین دقیق استراتژی­های تدریس و یادگیری برای مشارکت­کنندگان در دوره­های آموزشی)، عباسی (1393) به دو عامل 1- کیفیت خدمات فیزیکی و 2- اطمینان خاطر و همدلی در مدارس (روابط انسانی) اشاره‌کرده است. ایزدی، هاشمی و بر زمینی (1391)، به 10 عامل بر شاداب سازی مدارس اشاره‌کرده است که این عوامل می­توانند بر کیفیت مدارس تأثیرگذارند که عبارت‌اند از 1- عوامل فیزیکی (رنگ، نور، چیدمان صندلی، ) 2- معلمان (پوشش ظاهری) 3- تأسیسات و امکانات 4- روش تدریس 5- اهداف 6- استفاده از وسایل کمک‌آموزشی 7- محتوای تدریس و نحوه نگارش کتاب­های تدریس 8- گروه­بندی دانش آموزان (ویژگی­های دانش آموزان) 9- سبک مدیریت مدرسه 10- جو عاطفی و غیررسمی بین همکاران (روابط انسانی). عباسی (1393)، فضلی (1389)، عوامل ورودی­های نظام آموزش(دانش آموزان)، عوامل محیطی و فیزیکی، عوامل مالی، محتوا و فرایندهای آموزشی را در کیفیت آموزشی مؤثر می­داند. لطف عطا (1387)، از عوامل محیطی و فیزیکی کیفیت مدارس نام می­برد که عبارت‌اند از (1- سروصدا 2- راهروها و دیوارها 3- رنگ‌ها در فضای آموزشی 4- فضای ورودی مدرسه 5- کلاس و مبلمان، 6- روشنایی 7- ارتباط درون و بیرون 8- محوطه). یولین و تسکین موران (2007)، به کیفیت امکانات و جو مدرسه (روابط انسانی)، انکیوب، به عامل معلم، منابع مالی، وضع مدرسه (محل احداث) و برنامه درسی اشاره‌ کرده‌اند. استپنیتسکی[5] (2004) به رابطه­ی معلم – دانش­آموز (روابط انسانی)، معلمان و ویژگی­های دانش­آموزان پرداخته است. جمادی و ریس[6] (2004) به ویژگی‌های دانشجویان، ویژگی­های اساتید، مواد، تجهیزات و امکانات، که در کارایی نسبی مؤسسات آموزشی مؤثرند نام‌برده است. با توجه به اینکه عوامل زیادی در کیفیت مدارس دخیل­اند پس توجه به همه­ی عوامل امری ضروری است و باید به همه­ی عوامل کیفیت مدارس به‌صورت تفکر سیستمی نگاه کنیم تا نگاهمان به کیفیت مدارس به‌صورت تک‌بعدی نباشد.

    نتایج سوال دوم نشان داد که میانگین وضعیت موجود کیفیت مدارس آذرشهر درزمینه‌ی عوامل محیطی در حد مطلوبی قرار دارد. اگرچه پژوهشی دقیقاً با عنوان این سؤال پژوهشی یافت نشد، ولی تا حدودی می­توان نتایج یافته­های این تحقیق را با تحقیقات: مهر علی زاده، رومیانی و پارسا (1391)؛ از عوامل محیطی که می‌تواند بر کیفیت مدارس تأثیر بگذارد شهری و روستایی بودن دانش­آموز است که عملکرد دانش آموزان شهری همواره نسبت به دانش‌آموزان روستایی در سطح بهتری بوده است، لینکوو[7](2006)؛ خصوصی‌سازی، عدم‌تمرکزگرایی و مشارکت شهروندان، سه استراتژی هستند که توسط بانک جهانی برای کنترل هزینه‌ها و بهبود آموزش‌وپرورش تعیین‌شده است. همسو دانست. میزان کیفیت مدارس آذرشهر در زمینه‌ی مؤلفه­ی ویژگی­های معلم در حد مطلوبی قرار دارد. اگرچه پژوهشی دقیقاً با عنوان این سؤال پژوهشی یافت نشد، ولی تا حدودی می­توان نتایج یافته­های این تحقیق را با تحقیقات میر غفوری و همکاران (1395)؛ از عوامل مؤثر بر بهبود کیفیت خدمات آموزشی استفاده از مدرسان باتجربه است که باید در وهله اول بر آن‌ها تأکید شود، فضلی (1389)؛ یکی از عوامل مهم کیفیت آموزش، را معلم می­داند، شیبانی و افلاکی فرد (1393)؛ مشخصات فردی دبیر و مشخصات علمی دبیر بر کیفیت آموزشی تأثیر به سزایی دارند، ایزدی، هاشمی و بر زمینی (1391)؛ پوشش و ظاهر معلمین بر شاداب سازی مدارس مؤثرند. همسو است. میزان کیفیت مدارس آذرشهر درزمینه‌ی امکانات و تجهیزات در حد مطلوبی قرار ندارند. اگرچه پژوهشی دقیقاً با عنوان این سؤال پژوهشی یافت نشد، ولی تا حدودی می­توان نتایج یافته­های این تحقیق را با تحقیقات میر غفوری و همکاران (1395) مبنی بر اینکه از21 عامل مؤثر بر کیفیت خدمات آموزشی، ایجاد فضاهای آموزشی کافی (آزمایشگاه، کلاس‌های درسی) و شناخت نظام‌های نوین آموزشی و استفاده از آن‌ها در فرایند آموزش، که مربوط به امکانات و تجهیزات می­باشند، نام می­برد. فضلی (1389)، عوامل مؤثر بر کیفیت آموزشی را پنج مورد عنوان کردند که یکی از این عوامل محیط، است که باید امن، سالم، حمایت‌کننده و دارای منابع و تسهیلات کافی باشد. لطف عطا، (1387) بیان می­کند که عوامل محیطی بر یادگیری تأثیر گذارند. عباسی (1393)، اظهار می­دارد که امکانات و عوامل فیزیکی در مدارس غیردولتی بهتر از مدارس دولتی است و علت این امر به خصوصی بودن مدارس برمی­گردد. ایزدی، هاشمی و بر زمینی (1391)، از عوامل مؤثر بر شاداب سازی مدارس عوامل فیزیکی مدارس نام می­بردند. همسو است. امکانات و تجهیزات در کیفیت مدارس حائز اهمیت است.. مدرسه باید در فضایى مناسب، با روش و امکانات مطلوب و بر اساس نیازها، علایق و زمینه‌هاى علمى شاگردان تهیه شود و انجام پذیرد تا معلم در تدریس و شاگردان در یادگیری، احساس رغبت و انگیزه کنند و از فعالیت خود احساس لذت و رضایت نمایند. میزان کیفیت مدارس آذرشهر در زمینه‌ی مؤلفه­ی ویژگی­های مدیر مدرسه در حد مطلوبی قرار دارد. اگرچه پژوهشی دقیقاً با عنوان این سؤال پژوهشی یافت نشد، ولی تا حدودی می­توان نتایج یافته­های این تحقیق را با تحقیقات خسرو پور (1390) مبنی بر اینکه، بین میزان به‌کارگیری اصول مدیریت کیفیت و کار آیی مدیران مدارس همبستگی وجود دارد. نتایج تحقیقات باهاموند ومدیا[8] (2002) نشان داد­؛ مدیرانی که مدارس آن­ها اثربخشی کمتری داشت فرهنگ مدرسه­ی آن­ها بیشتر از نوع فرهنگ تهاجمی- تدافعی بود. ولی مدیرانی که مدارس آن­ها اثربخشی بیشتری داشت فرهنگ آن­ها بیشتر از نوع فرهنگ مشارکتی بود.  ایزدی، هاشمی و بر زمینی (1391) عوامل مؤثر بر شاداب سازی مدارس عوامل سازمانی را بیان می­کنند که ازجمله این عوامل می­توان به سبک مدیریت مشارکتی مدارس، تقسیم‌کار و تفویض اختیار، استفاده­ی بجا از تشویق و تنبیه اشاره کرد، همسو دانست. میزان کیفیت مدارس آذرشهر درزمینه‌ی مؤلفه­ی روابط انسانی در حد مطلوبی قرار دارد. اگرچه پژوهشی دقیقاً با عنوان این سؤال پژوهشی یافت نشد، ولی تا حدودی می­توان نتایج یافته­های این تحقیق را با تحقیقات حبیبی و همکاران (1390)؛ یکی از عوامل تأثیرگذار بر کیفیت خدمات آموزشی محیط است که باید امن، سالم، حمایت‌کننده باشد. علی زاده و سلیمی (1386)؛ بین فرهنگ‌سازمانی و بهبود کیفیت مدارس متوسطه با بهبود کیفیت همبستگی مثبت و معناداری وجود دارد. استپنیتسکی (2004)؛ رابطه معلم و دانش­آموز، درصد معلمان داخلی، موجود بودن مراکز مشاوره دانش­آموزان، ملحق شدن به مدارس خارجی و طبقه‌بندی دانش­آموزان نقش بسیار مهمی در عملکرد مدارس  دارند. ایزدی، هاشمی و بر زمینی (1391)؛ عوامل مؤثر بر شاداب سازی مدارس به عوامل سامانی ازجمله (جو عاطفی و غیررسمی بین همکاران،  نگرش مثبت و خوش‌بینی مسؤولان مدرسه نسبت به دانش­آموزان) اشاره می‌کنند، همسو دانست. میزان کیفیت مدارس آذرشهر درزمینه‌ی عامل خانواده در حد مطلوبی قرار دارند. تحقیقی با عنوان این سؤال پژوهشی انجام‌شده باشد، یافت نشد ولی به‌صورت غیرمستقیم می­توان این تحقیق را با تحقیق؛ خضری (1388)؛ تماس منظم و ارتباط خوب بین کارکنان مدرسه و والدین می تواند به پیشرفت آموزشی یادگیرندگان کمک کند، همسو دانست. میزان کیفیت مدارس آذرشهر درزمینه‌ی اهداف آموزشی و محتوای درسی در حد مطلوبی قرار ندارند. تحقیقی با عنوان این سؤال پژوهشی یافت نشد ولی به‌صورت غیرمستقیم می­توان نتایج این تحقیق را با تحقیقات ایزدی، هاشمی و بر زمینی (1391)؛ اهداف باید دقیق و روشن‌بیان شوند و محتوای دروس بازندگی دانش­آموزان همخوانی داشته باشد. فضلی (1389)؛ از عوامل مؤثر بر کیفیت آموزشی به محتوا اشاره می­کند و بیان می­کند که محتوا، بستر اکتساب مهارت­های اساسی را فراهم می­کند. علی زاده و سلیمی (1386)؛ توجه به اهداف درازمدت و کوتاه‌مدت و توجه به چشم‌انداز بلند در مدرسه، با بهبود کیفیت همبستگی مثبت و معناداری دارد. انکیوب[9] (2009)؛ در تحقیقش دلایل پایین بودن نرخ قبولی و به‌طورکلی کارایی درونی مدارس را شامل روحیه پایین معلم، نبود منابع، دوری مدارس از محل سکونت دانش­آموزان و عدم تناسب برنامه درسی طراحی‌شده با وضعیت مدارس روستایی می­داند، همسو دانست. میزان کیفیت مدارس آذرشهر درزمینه‌ی مؤلفه­ی روش تدریس در حد مطلوبی قرار دارد. اگرچه پژوهشی دقیقاً با عنوان این سؤال پژوهشی یافت نشد، ولی تا حدودی می­توان نتایج یافته­های این تحقیق را با تحقیقات میر غفوری و همکاران (1395)؛ از 21 عاملی که بر کیفیت آموزشی مؤثرند می­توان به تبیین دقیق استراتژی­های تدریس و یادگیری برای مشارکت­کنندگان در دوره­های آموزشی، اشاره کرد، شیبانی و افلاکی فرد (1393)؛ روش­های نوین تدریس و استفاده از فناوری­ها و نرم‌افزارهای آموزشی، را از عوامل مؤثر بر کیفیت آموزش می­داند. ایزدی، هاشمی و بر زمینی (1391)؛ از عوامل مؤثر بر شادابی‌سازی مدارس به عوامل آموزشی اشاره می­کند که عبارت‌اند از: روش‌های تدریس فعال و مشارکتی، بیان روشن و دقیق اهداف رفتاری، استفاده از رایانه، اینترنت، پاورپوینت و دیگر ابزار کمک‌آموزشی، ذاکری و همکاران (1390)؛ نگرش معلمان نسبت به کاربرد فناوری­های نوین آموزشی در فرآیند تدریس مثبت است، خوشبخت و لطیفیان (1390)؛ تدریس معلم کیفیت تدریس، زمان و فرصت یادگیری بر عملکرد دانش­آموزان در درس ریاضی مؤثر است.

    با توجه به نتایج پیشنهاد می‌شود به عوامل مؤثر بر کیفیت مدارس به‌صورت تفکر سیستمی نگاه کرد و همه­ی عوامل را به‌صورت سیستمی در نظر گرفت. تا هیچ‌یک از عوامل نادیده گرفته نشود و در ارزیابی کیفیت مدارس علاوه بر نشانگرها و شاخص­های کمی (نرخ قبول، مردودی . ..) به معیارهای کیفی (کیفیت تدریس، خلاقیت، مسئولیت‌پذیری) توجه شود. امکانات، تجهیزات و نیروی انسانی (معلمان) به‌صورت عادلانه در میان مدارس مناطق مختلف تقسیم­بندی شود. در تدوین اهداف به کثرت­گرایی (فرهنگ­های مختلف، قومیت­ها، زبان­ها، مذهب­ها و جغرافیا) توجه شود. در تدوین اهداف بیشتر تأکید بر کارهای عملی، کارگاهی و پژوهشی شود تا صرفاً بر مباحث تئوری و حفظی. نگرش و فرهنگ جامعه در رابطه شأن و مقام معلم تغییر کند که این امر از طریق حمایت­های مالی دولت و فرهنگ‌سازی توسط رسانه­های عمومی امکان­پذیر است. آموزش ضمن خدمت معلمان براساس نیازسنجی­ (آموزش روش­های نوین تدریس، آموزش نرم­افزارها و برنامه‌های آموزشی جدید و ...) برگزار شود. معلمانی که استخدام می­شوند بعد از دو سال آزمایشی اگر عملکرد خوبی نداشتند باید تعدیل گردند.



[1]. Lai and Cheng

[2]. Uline and Tschannen - Moran

[3].The explanatory sequential design

[4]. Saturation

[5]. Stupnytskyy

[6]. Joumady & Ris

[7]. Lincove

[8]. Bahamonde & Mayday

[9]. Ncube

ایزدی، صمد، هاشمی، سهیلا و بر زمینی، لیلا (1391). بررسی عوامل مؤثر در شاداب سازی مدارس از دیدگاه دانش­آموزان و اولیای مدرسه:  با تأکید بر توسعۀ فرهنگی،فصلنامه ی مطالعات توسعه ی اجتماعی -فرهنگی 1(1)، .92-118.

ایمان، محمدتقی و نو شادی، محمود رضا. (1390). تحلیل محتوای کیفی. مجله پژوهش، 3(3)، 44-15

جعفری، مصطفی، اصولی، سید حسین، استان یاری، حسام، شیرازی منش، مژده و فهیمی، امیرحسین. (1383). مدیریت کیفیت فراگیر (چاپ دوم). تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.

حبیبی؛ حمدالله، پرداختچی؛ محمدحسن، ابوالقاسمی؛ محمود و قهرمانی؛ محمد. ( 1392). بررسی جو یادگیری محور  مدرسه و ارتباط آن با اثربخشی مدرسه. پژوهش‌های آموزش و یادگیری، دانشگاه شاهد، 20(3)،118-101.

خسرو پور، ابوالفضل (1390). بررسی میزان اطلاع و به‌کار‌گیری روش و اصول مدیریت کیفیت گرا از سوی مدیران مقطع متوسطه آموزش پرورش شهر زاهدان و ارتباط آن باکار آیی مدیران مدارس، پایان‌نامه کارشناسی ارشد  دانشگاه سیستان و بلوچستان.

خسروجردی؛ نرجس و محمودی؛ مسعود. ( 1393). مدرسه، خانه­ایی امن برای زندگی کردن وزندگی آموختن. نهمین سمپوزیوم پیشرفت‌های فنّاوری. مشهد، 29 آبان، کمسیون اول: همایش ملی معماری، شهرسازی و توسعه پایدار با محوریت خوانش هویت ایرانی 

خضری، آناهیتا (1388). نقش و جایگاه خانواده در آموزش و پرورش فراگیر. مجله تعلیم و تربیت استثنایی، (97) 119-123.

خلخالی، علی؛ قهرمانی، شهربانو. (1391). مدیریت کیفیت جامع، پیش‌بینی مقدار نهادی سازی کیفیت در مدارس. فصلنامه علمی - پژوهشی رهیافتی نو در مدیریت آموزشی،3(2)،1تا 20 .

خوشبخت، فریبا و لطیفیان، مرتضی (1390). بررسی رابطه بین ویژگی­های معلم، تدریس معلم و عملکرد ریاضی دانش آموزان. روانشناسیمعاصر، 6(2)، 85-97.

ذاکری، علی­رضا، حاجی خواجه لو، صالح رشید، افرایی، هادی و زن گوئی، شهناز (1390). بررسی نگرش معلمان نسبت به کاربرد فناوری­های آموزشی در فرآیند تدریس. نشریهعلمیپژوهشیفناوریآموزش، 6(6)، 160-165.

ربیعی، مجید.(1387). مدیریت فرایند مدار در مدرسه. مجله مدارس، 3(4)، 23-28.

شیبانی، سمیه و افلاکی فرد، حسین (1393). بررسی عوامل مؤثر بر بهبود کیفیت آموزشی در مدارس راهنمایی شهرستان شیراز از دیدگاه دبیران، نخستین همایش ملی علوم تربیتی و روان‌شناسی.

شاهدوستی، لیلا. (1390). نقش متغیر های محیط خانه، پیشینه دانش آموز، جو مدرسه و فرایند تدریس در پیشرفت ریاضی دانش آموزان پایه سوم راهنمایی براساس مطالعات تمیز(2007). پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان تبریز- ایران.

عباسی، نوشین (1393). ارزیابی و مقایسه کیفیت خدمات آموزشی ارائه‌شده در مدارس دولتی و غیردولتی از دیدگاه دانش‌آموزان. پایان‌نامه دانشگاه الزهراء- دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی.

علی زاده؛ قدرت الله و سلیمی؛ قربانعلی، ( 1386). رابطه­ی فرهنگ‌سازمانی و بهبود کیفیت مدارس متوسطه­ی شهر اصفهان. دانش و پژوهش در علوم تربیتی، دانشگاه آزاد اسلامی 2(14)، 63- 70.

فضلی، رخساره (1389). فضای کلاس و کیفیت آموزشی. مجله رشد (آموزش ابتدایی)، 12(8)، 20-23.

قانون برنامه­ی چهارم توسعه­ اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران 1388-1384،

کاکوجوبیاری، علی اصغر؛ سلسبیلی، نادر و پرتو، ناصر. (1382). سند و منشور اصلاح نظام آموزش‌وپرورش ایران، پیش‌نویس دوم. نشر، وزارت آموزش‌وپرورش، پژوهشکده تعلیم و تربیت.

کرسول، جان دبلیو. و کلارک، پلانو، ویکی (2011). روش های پژوهش ترکیبی. ترجمه‌ی علیرضا کیانش و جاوید سرایی (1394) ، تهران: نشر آییژ.

لطف عطا، آیناز (1387). تأثیر عوامل محیطی بر یادگیری و رفتار در محیط­های آموزشی (ابتدایی) در شهر. فصلنامه مدیریت شهری، 18(21)، 74-90.

مهر علیزاده، یدالله، رومیانی، یونس و پارسا، عبدالله (1391). بررسی مدل جریان دانش‌آموزی دوره راهنمایی تحصیلی آموزش‌وپرورش شهرستان اهواز. دوفصلنامهمطالعاتبرنامه‌ریزیآموزشی،1(2)،28-59.

 میرغفوری،  سیدحبیب اله, شعبانی اکرم , محمدی،  خدیجه, منصوری محمدآبادی،  سلیمان (1395). شناسایی و رتبه بندی عوامل موثر بر بهبود کیفیت خدمات آموزشی با استفاده از رویکرد تلفیقی ویکور فازی.  آموزش و ارزشیابی (علوم تربیتی)، 9(34)، 13-33. 

Bahamonde, G. & Mayday, A. (2002). Teachers Perceptions of school culture in Relation to schools Effectiveness. Western Michigan University.

Clark, V. P. & Creswell, J. W. (2011). "Designing and conducting mixed methods research". Retrieved on July(25), 2014.

Joumady O. & Ris C. (2004). "Determining the relative efficiency of European Higher Education Institutions suing DEA". Economics of Education Review,15 (2004) 45–60.

Lai Fong Cheng, A. & Keung Yau, H. (2011). "Principals' and teachers' perceptions of quality management in Hong Kong primary schools". Quality Assurance in Education19(2), 170-186.

Lincove, J. A. (2006). Efficiency, equity and girls' education". Public Administration and Development26 (4), 339-358.

Ncube, N. J. (2009). "Managing the quality of Education in Zimbabwe": The internal efficiency of rural day secondary schools (Doctoral dissertation).

Stupnytskyy, O. (2004). Secondary school's efficiency in the Czech Republic.Center for Economic Research and Graduate Education and the Economics Institute (CERGE-EI), Prague.

Uline, C., & Tschannen-Moran, M. (2008). "The walls speak: The interplay of quality facilities, school climate, and student achievement'. Journal of Educational Administration46(1), 55-73.