ابعاد و مؤلفه‌های اجتماع یادگیری حرفه‌ای معلمان: یک مطالعۀ کیفی

نوع مقاله: علمی-پژوهشی (کیفی)

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدیریت آموزشی دانشگاه آزاد سنندح

2 *استادیار دانشکده علوم تربیتی و روان شناسی دانشگاه آزاد واحد سنندج استادیار گروه علوم تربیتی، واحد سنندج، دانشگاه آزاد اسلامی، سنندج، ایران

چکیده

پژوهش از نوع تحقیقات توسعه‌ای-کاربردی و به روش کیفی بود. گردآوری داده‌ها در دو مرحله انجام گرفت: در مرحله اول، جهت شناسایی جامع ابعاد و ویژگی‌های الگوی اجتماع یادگیری حرفه‌ای معلمان به بررسی اسناد علمی موجود در این حوزه پرداخته شد. روش نمونه‌گیری در این مرحله به صورت هدفمند دردسترس بود که 14 واحد مطالعاتی به دست آمده و مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتند. در مرحله دوم، به مصاحبه با جامعه معلمان و صاحبنظران حوزه آموزش و پرورش پرداخته شد. روش نمونه‌گیری در مرحله مصاحبه، هدفمند از نوع گلوله برفی و حجم نمونه در این مرحله 15 نفر بود. برای بررسی روایی در بخش بررسی اسناد، از چک‌لیست محقق‌ساخته و در بخش مصاحبه، جهت تعیین روایی سؤالات مصاحبه از نظرات 5 تن از متخصصانی که در این زمینه صاحب‌نظر بودند، استفاده گردیدرویکرد تحلیل از نوع بر آینده (گلیزری)، با ۲ مرحله اصلی کد گذاری و در طی ۳ گام، کدگذاری باز، محوری و گزینشی صورت پذیرفت.نتایج به دست آمده به صورت کلی نشان داد که الگوی اجتماع یادگیری حرفه‌ای دارای سه شاخص اصلی فردی، گروهی و سازمانی بود. شاخص‌های فردی شامل 5 مقوله آگاهی و توسعه حرفه-ای، توجه به آموزش و یادگیری دانش‌آموزان، مهارت‌های حل مسأله، انگیزش و استفاده از فناوری‌های نوین بود. شاخص‌های گروهی شامل 5 مقوله اهداف و چشم‌انداز مشترک، یادگیری مشارکتی، پژوهش‌محور بودن گروه‌، گفتگوی انعکاسی، همکاری و مشارکت می‌باشد و شاخص‌های سازمانی در برگیرنده 6 مقوله دوره‌های آموزشی، فرهنگ حمایت‌گر، رهبری مشارکتی، تمرکز زدایی، نظام‌مند نمودن اجتماعات یادگیری، حمایت سازمانی بود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Dimensions and components of professional learning communities: A qualitative study

نویسندگان [English]

  • zhiar refaei 1
  • rafieq hassani 2
  • majid mohammadi 2
1 azad sanandaj university
2 Azad university, sanandaj, iran
چکیده [English]

امروزه بدون شک نیروی انسانی، به‌ویژه معلمان از مهمترین عناصر سازنده محیط‌های آموزشی و مهمترین عامل برای ایجاد موقعیت مطلوب در تحقق هدف‌های آموزشی است. معلمان مسئولیت هدایت و پرورش یک نسل را در جامعه بر عهده دارند و تمام تلاش‌های فردی و جمعی معلمان برای بهبود یادگیری دانش‌آموزان و موفقیت آن‌ها می‌باشد. امروزه در جهت توسعه و توانمندی معلمان گام‌های اساسی برداشته شده است و به نیازها و خواسته‌های معلمان مورد توجه ویژه‌ای قرار گرفته است تا معلمان بتوانند در دنیای متغیر امروزی به موفقیت دست پیدا کنند. یکی از عواملی که در ارتباط با معلمان بسیار مهم می‌باشد و تأثیر بسیار مهمی در پیشرفت معلمان دارد، وجود اجتماعات یادگیری حرفه‌ای در میان معلمان می‌باشد. اجتماع یادگیری حرفه‌ای یک فرایند یادگیری گسترده یا متوسط برای تقویت همکاری در بین وظایف مربوط به شغل در محیط کاری می‌باشد و تأثیر قابل توجهی در بهبود عملکرد منابع انسانی دارد. جامعه یادگیری می‌تواند دامنه محدودی از افراد درون یک گروه کوچک در موسسه آموزشی تا جامعه یادگیری جهانی را شامل شود. معلمان در جوامع یادگیرنده حرفه‌ای موفق به منظور کسب و تولید دانش حرفه‌ای جدید با هم همکاری و همفکری دارند. تمرکز در این جوامع نه فقط بر یادگیری هر معلم به تنهایی است بلکه تمرکز بر یادگیری حرفه‌ای درون بافتی از گروه‌های منسجم است که متمرکز بر دانش و خرد جمعی می‌باشند، لذا جوامع یادگیری حرفه‌ای می‌توانند مزایای پایداری برای معلمان فراهم کنند که منجر به افزایش سرمایه انسانی، حرفه‌ای و اجتماعی شود، همچنین می‌توانند باعث کاهش انزوا در میان معلمان، افزایش تعهد به مأموریت و اهداف مدرسه و مسئولیت‌های مشترک شوند. بنابراین این پژوهش با هدف طراحی الگوی اجتماع یادگیری حرفه‌ای معلمان صورت گرفته است. پژوهش از نوع تحقیقات توسعه‌ای-کاربردی و به روش کیفی بود. روش تحقیق کیفی عبارت است از مجموعه‌ای از تکنیک‌‌های تفسیری که به دنبال توضیح دادن، کشف رمز، ترجمه و دیگر موضوعاتی است که با معانی و مفاهیم ذهنی ارتباط دارند؛ نه کمیت و میزان وقوع یک حادثه خاص در طبیعت. از روش تحقیق کیفی می‌توان در مراحل مختلفی از تحقیق مانند جمع‌آوری داده‌ها و تحلیل آنها استفاده نمود. این پژوهش بررسی و تحلیل متون و مصاحبه‌ها (با استفاده از تئوری داده بنیاد) را مبنای جمع‌آوری داده‌‌های خود قرار داده است. گردآوری داده‌ها در دو مرحله انجام گرفت: در مرحله اول، جهت شناسایی جامع ابعاد و ویژگی‌های الگوی اجتماع یادگیری حرفه‌ای معلمان به بررسی اسناد علمی موجود در این حوزه پرداخته شد. روش نمونه‌گیری در این مرحله به صورت هدفمند دردسترس بود که 14 واحد مطالعاتی به دست آمده و مورد بررسی و تحلیل قرار گرفتند. در مرحله دوم، به مصاحبه با جامعه معلمان و صاحبنظران حوزه آموزش و پرورش پرداخته شد. روش نمونه‌گیری در مرحله مصاحبه، هدفمند از نوع گلوله برفی و حجم نمونه در این مرحله 15 نفر بود لازم به ذکر است که در هر دو مرحله مطالعه اسناد و مصاحبهه‌ها انتخاب نمونه تا آنجا پیش رفت که اشباع نظری حاصل گردید. برای بررسی روایی در بخش بررسی اسناد، از چک‌لیست محقق‌ساخته برای تعیین وجود یا عدم وجود ابعاد و ویژگی‌های مورد نظر استفاده شد و در بخش مصاحبه، جهت تعیین روایی سؤالات مصاحبه از نظرات 5 تن از متخصصانی که در این زمینه صاحب‌نظر بودند، استفاده گردید و بر‌حسب پیشنهادها و نظرات افراد مذکور نسبت به روشن ساختن نکات و اصطلاحات مبهم اقدام گردید. برای بررسی پایایی در هر دو مرحله از روش پایایی بین کدگذاران استفاده گردید. با این روش، محقق از یک همکار پژوهش ( کدگذار ) استفاده کرد. سپس محقق همراه این همکار پژوهش سه سند را انتخاب و توسط همکار پژوهش کدگذاری کردند که نتایج نشان از پایایی بین کدگذاران داشت. رویکرد تحلیل در هر دو مرحله براساس رویکرد برآینده بود. در این پژوهش، دادهای حاصل از تحلیل اسناد و مصاحبه‌ها، در طی ۳ گام کدگذاری باز، محوری و گزینشی مورد پردازش قرار گرفتند. در راستای تحلیل و تفسیر داده ها، از نرم افزاری MAXQDA نسخه 18 استفاده شد. در بخش تحلیل اسناد، 14 سند تحلیل شد که از این اسناد، 199 کدباز، 11 کد محوری و 3 کد اصلی (هسته‌ای) حاصل گردید و در بخش تحلیل مصاحبه‌ها، 15 مصاحبه تحلیل شد که از این تعداد 273 کدباز، 12 کد محوری و 3 کد هسته‌ای استخراج گردید. نتایج به دست آمده در بخش تحلیل اسناد نشان داد که الگوی اجتماع یادگیری حرفه‌ای شامل سه شاخص اصلی فردی، گروهی و سازمانی می باشند شاخص‌های فردی ۳ مقوله آگاهی و توسعه حرفه‌ای، توجه به آموزش و یادگیری دانش‌آموزان، مهارت‌های حل‌مسئله؛ شاخص‌های گروهی ۵ مقوله همکاری و مشارکت، اهداف و چشم‌انداز مشترک، یادگیری مشارکتی، گفتگوی تعاملی، پژوهش محور بودن گروه و شاخص‌های سازمانی در برگیرنده ۳ مقوله دوره‌های آموزشی، رهبری مشارکتی، فرهنگ حمایتگر بود همچنین نتایج مرحله تحلیل مصاحبه نشان داد که الگوی اجتماع یادگیری حرفه‌ای در این بخش نیز شامل سه شاخص اصلی فردی، گروهی و سازمانی می باشد که شاخص‌های فردی شامل 4 مقوله آگاهی و توسعه حرفه‌ای، توجه به آموزش و یادگیری دانش‌آموزان، انگیزش و استفاده از فناوری‌های نوین بود، شاخص‌های گروهی شامل 3 مقوله یادگیری مشارکتی، اهداف و چشم‌انداز مشترک، پژوهش محور بودن گروه و شاخص‌های سازمانی در برگیرنده 5 مقوله دوره‌های آموزشی، فرهنگ حمایتگر، تمرکز‌‌زدایی، نظام‌مند نمودن اجتماعات یادگیری، حمایت سازمانی بود. با ترکیب یافته‌های حاصل از تحلیل اسناد و مصاحبه؛ نتایج نشان داد که الگوی اجتماع یادگیری حرفه‌ای دارای سه شاخص اصلی فردی، گروهی و سازمانی بود. شاخص‌های فردی شامل 5 مقوله آگاهی و توسعه حرفه‌ای، توجه به آموزش و یادگیری دانش‌آموزان، مهارت‌های حل مسأله، انگیزش و استفاده از فناوری‌های نوین بود. شاخص-های گروهی شامل 5 مقوله اهداف و چشم‌انداز مشترک، یادگیری مشارکتی، پژوهش‌محور بودن گروه‌، گفتگوی انعکاسی، همکاری و مشارکت می‌باشد و شاخص‌های سازمانی در برگیرنده 6 مقوله دوره‌های آموزشی، فرهنگ حمایت‌گر، رهبری مشارکتی، تمرکز زدایی، نظام‌مند نمودن اجتماعات یادگیری، حمایت سازمانی بود. در جمع‌بندی مطالب بیان شده می‌توان بیان داشت که برای موفقیت یک نظام آموزشی و پرورش دانش‌آموزان توانمند لازم است که حتماً در نظام‌های آموزشی اجتماعات یادگیری حرفه‌ای شکل گیرد و توجه ویژه‌ای به آن‌ها صورت گیرد و هرچه در یک نظام آموزشی اجتماعات یادگیری حرفه‌ای فعال‌تری وجود داشته باشد آن نظام موفق‌تر عمل خواهد نمود و می‌تواند دانش‌آموزان موفق‌تری را به جامعه تحویل دهند.

کلیدواژه‌ها [English]

  • learning
  • professional learning
  • learning community
  • teachers

دوره 8، شماره 1
بهار 1399
صفحه 160-180
  • تاریخ دریافت: 26 مرداد 1398
  • تاریخ بازنگری: 13 شهریور 1398
  • تاریخ پذیرش: 14 شهریور 1398